Oenothera biennis (Wiesiołek): właściwości i korzyści

Oenothera biennis L. / Wiesiołek, znany popularnie jako wiesiołek dwuletni lub onagra, jest byliną dwuletnią z rodziny wiesiołkowatych (Onagraceae), opisaną przez Karola Linneusza w 1753 roku. Pochodzący z Ameryki Północnej gatunek został wprowadzony do Europy w XVII wieku i od tego czasu rozprzestrzenił się w wielu częściach świata dzięki swoim właściwościom leczniczym i ozdobnym. Jego żółte kwiaty, które otwierają się wieczorem i zamykają rano, są cechą charakterystyczną, a nasiona są źródłem cennego oleju z wiesiołka.

W tradycji ziołolecznictwa wiesiołek jest ceniony za liczne zastosowania terapeutyczne, zwłaszcza w zakresie zdrowia kobiet. Olej wytłaczany z jego nasion jest bogaty w kwas gamma-linolenowy (GLA), niezbędny kwas tłuszczowy o wyraźnych właściwościach przeciwzapalnych. Badania naukowe szeroko analizowały korzyści oleju z wiesiołka w łagodzeniu objawów zespołu napięcia przedmiesiączkowego (PMS), menopauzy oraz schorzeń skóry, takich jak egzema.

Nazwy ludowe i międzynarodowe

• Polski: wiesiołek, wiesiołek dwuletni, onagra.
• Portugalski: canárias, erva-dos-burros, estrela-da-tarde, onagra, prímula, prímula-da-noite, zécora.
• Angielski: evening primrose, common evening primrose, evening star, sundrop, German rampion, hog weed, King’s cure-all, fever-plant.
• Hiszpański: onagra, prímula, hierba del asno.
• Francuski: onagre, onagre bisannuelle, primevère du soir.
• Włoski: enotera, primula di sera.
• Niemiecki: Nachtkerze, Gemeine Nachtkerze.

Synonimy botaniczne

Onagra biennis (L.) Scop. to synonim botaniczny często spotykany w starszej literaturze. Inne synonimy to Oenothera muricata L. oraz Oenothera suaveolens Desf.

Rodzina botaniczna: Onagraceae

Rodzina Onagraceae obejmuje około 650 gatunków roślin zielnych, krzewów i drzew, występujących niemal na całym świecie. Rodzina ta jest znana z okazałych kwiatów, zwykle o czterech płatkach i czterech działkach kielicha. Inne godne uwagi rośliny z tej rodziny to gatunki z rodzaju Fuchsia, znane jako fuksje.

Wykorzystywane części do herbat i preparatów

• Korzenie
• Liście
• Nasiona
• Olej z nasion

Etnobotaniczne i tradycyjne zastosowania

• Astma
• Egzema i inne choroby skóry
• Hemoroidy (stosowanie zewnętrzne)
• Kaszel
• Łagodzenie bólów głowy
• Otyłość
• Stłuczenia i rany (stosowanie zewnętrzne)
• Bóle reumatyczne
• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe
• Zespół jelita drażliwego

Właściwości terapeutyczne

• Emenagogiczne (badane działanie na miesiączkowanie)
• Hipotensyjne (badane działanie obniżające ciśnienie krwi)
• Osłaniające (badane działanie ochronne i kojące na podrażnione tkanki)
• Przeciwbólowe (tradycyjne zastosowanie w łagodzeniu bólu)
• Przeciwskurczowe (tradycyjne zastosowanie w łagodzeniu skurczów mięśni)
• Przeciwzapalne (badane działanie w redukcji stanów zapalnych)
• Ściągające (obkurczają tkanki)
• Uspokajające (badane działanie na spokój i sen)

Profil fitochemiczny

• Aminokwasy (cysteina, metionina, tryptofan)
• Białka
• Celuloza
• Flawonoidy
• Kwas gamma-linolenowy (GLA)
• Kwas linolowy
• Kwas oleinowy
• Kwas palmitynowy
• Kwas stearynowy
• Śluz roślinny
• Taniny

Formy przygotowania (herbaty, nalewki, ekstrakty)

• Gotowanie korzeni i liści
• Kapsułki olejowe
• Kataplazm
• Napar z liści
• Olej (stosowanie zewnętrzne i wewnętrzne)

Synergia z innymi roślinami

Zdrowie kobiet

Wiesiołek jest często łączony z niepokalankiem mnisim (Vitex agnus-castus) w celu wzmocnienia łagodzenia objawów PMS i menopauzy, ponieważ Vitex pomaga regulować poziom hormonów, a GLA z wiesiołka działa na stan zapalny towarzyszący tym dolegliwościom.

Zdrowie skóry

W leczeniu egzemy i innych schorzeń skóry olej z wiesiołka można łączyć z olejem z ogórecznika lekarskiego (Borago officinalis), kolejnym bogatym źródłem GLA, oraz z nagietkiem (Calendula officinalis), znanym z właściwości gojących i przeciwzapalnych.

Przepisy i protokoły użycia

Kapsułki na PMS i menopauzę

Najpopularniejszą formą stosowania oleju z wiesiołka są kapsułki. Zalecana dawka jest zmienna, lecz zwykle wynosi od 500 do 1000 mg, dwa do trzech razy dziennie. Ważne jest, aby ustalić odpowiednią dawkę pod kierunkiem specjalisty ochrony zdrowia.

Stosowanie zewnętrzne na egzemę

Olej z wiesiołka można nakładać bezpośrednio na skórę, aby złagodzić suchość, swędzenie i stan zapalny towarzyszące egzemie. Zaleca się aplikowanie niewielkiej ilości na dotkniętą okolicę dwa razy dziennie.

Powyższe preparaty opierają się na tradycyjnych zapisach i nie zastępują konsultacji ze specjalistą. Przed jakimkolwiek stosowaniem wewnętrznym należy zapoznać się z przeciwwskazaniami i interakcjami opisanymi w tym artykule.

Powiązane terapie

Fitoterapia

W fitoterapii olej z wiesiołka jest jednym z najpopularniejszych suplementów wspierających zdrowie kobiet oraz leczenie problemów skórnych, często zalecanym przez naturopatów i innych specjalistów medycyny naturalnej.

Przeciwwskazania i skutki uboczne

Przeciwwskazania

• Ciąża: Stosowanie oleju z wiesiołka nie jest zalecane w ciąży, ponieważ może wywołać poród.
• Padaczka: Osoby z padaczką lub innymi zaburzeniami drgawkowymi powinny unikać oleju z wiesiołka, ponieważ może zwiększać ryzyko napadów.
• Zaburzenia krzepnięcia: Wiesiołek może zwiększać ryzyko krwawienia i nie powinien być stosowany przez osoby z zaburzeniami krzepnięcia lub przyjmujące leki przeciwzakrzepowe.
• Stosowanie z lekami uspokajającymi: Ze względu na obserwowaną w badaniach aktywność uspokajającą, jednoczesne stosowanie z lekami uspokajającymi lub innymi środkami hamującymi ośrodkowy układ nerwowy wymaga ostrożności i nadzoru specjalisty ochrony zdrowia.

Skutki uboczne

• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe: U niektórych osób olej z wiesiołka może powodować nudności, ból żołądka lub biegunkę.
• Bóle głowy: Bóle głowy są okazjonalnym skutkiem ubocznym.

Ciekawostki

Nocne zapylanie

Kwiaty wiesiołka otwierają się szybko o zmierzchu i są zapylane przez ćmy nocne, co jest jedną z najbardziej fascynujących cech tej rośliny.

Tradycyjny pokarm

Korzenie wiesiołka były ważnym pokarmem dla wielu rdzennych plemion Ameryki Północnej, które gotowały je jak ziemniaki.

Najczęściej zadawane pytania

Czy olej z wiesiołka tuczy?

Nie ma dowodów na to, że olej z wiesiołka powoduje przyrost masy ciała. Wręcz przeciwnie, niektóre badania sugerują, że może wspomagać utratę wagi.

Ile czasu zajmuje, zanim olej z wiesiołka zacznie działać?

Efekty stosowania oleju z wiesiołka mogą pojawić się od kilku tygodni do kilku miesięcy, w zależności od leczonego schorzenia i zastosowanej dawki.

Jakie są przeciwwskazania do stosowania oleju z wiesiołka?

Olej z wiesiołka nie jest zalecany w ciąży, ponieważ może wywołać poród, ani osobom z padaczką lub innymi zaburzeniami drgawkowymi, gdyż może zwiększać ryzyko napadów. Należy go również unikać przy zaburzeniach krzepnięcia lub przyjmowaniu leków przeciwzakrzepowych, a przy łączeniu z lekami uspokajającymi wymagana jest ostrożność.

Jak stosować olej z wiesiołka na skórę?

Na egzemę i inne schorzenia skóry olej z wiesiołka można nakładać bezpośrednio na dotkniętą okolicę, w niewielkiej ilości, dwa razy dziennie, co pomaga złagodzić suchość, swędzenie i stan zapalny. Można go też przyjmować doustnie, w kapsułkach, pod nadzorem specjalisty.

Jaka jest różnica między wiesiołkiem a onagrą?

Wiesiołek i onagra to nazwy ludowe stosowane wobec tej samej rośliny, Oenothera biennis, obok innych określeń, takich jak wiesiołek dwuletni. Wybór nazwy zależy od regionu, lecz wszystkie odnoszą się do tego samego gatunku i tego samego oleju wytłaczanego z jego nasion.

Które części wiesiołka są wykorzystywane?

Najczęściej wykorzystywaną częścią wiesiołka są nasiona, z których pozyskuje się olej bogaty w kwas gamma-linolenowy (GLA), a także liście i korzenie, stosowane w naparach i odwarach w medycynie tradycyjnej.