Hemidesmus indicus (anantamul): właściwości i korzyści

Hemidesmus indicus (L.) R.Br. ex Schult. / Anantamul

Hemidesmus indicus, w Indiach znany jako anantamul lub sariva, a po angielsku jako Indian sarsaparilla, to smukłe pnącze pochodzące z Azji Południowej, występujące w dużej części Indii, od wyżynnej części Niziny Gangesu na wschód aż po Asam, a także w niektórych regionach środkowej, zachodniej i południowej części kraju. Gatunek wyróżnia się zdrewniałymi, aromatycznymi korzeniami, od stuleci zajmuje ważne miejsce w tradycyjnej medycynie ajurwedyjskiej i został również włączony do europejskiego ziołolecznictwa. Jego bogaty skład fitochemiczny jest badany pod kątem działania przeciwutleniającego, przeciwzapalnego i przeciwdrobnoustrojowego, obserwowanego głównie w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach, a ajurweda zalicza go do roślin Rasayana, grupy, którą tradycja indyjska wiąże z długowiecznością i witalnością.

Nazwy ludowe i międzynarodowe#

• Polski: brak ustalonej polskiej nazwy; w handlu bywa nazywany sarsaparillą indyjską
• Angielski: Anantamul, Country Sarsaparilla, False Sarsaparilla, Indian Sarsaparilla
• Francuski: Anantamul, Salsepareille Indienne
• Hiszpański: Anantamul, Zarzaparrilla India
• Niemiecki: Anantmul, Indische Sarsaparilla
• Portugalski: Anantamul, Nannari, Salsaparrilha-Indiana, Sariva
• Włoski: Anantamul, Salsapariglia Indiana

Synonimy botaniczne#

Nazwą przyjętą jest Hemidesmus indicus (L.) R.Br. ex Schult., którą niektóre bazy danych podają w skróconej formie Hemidesmus indicus (L.) R.Br., a najczęściej cytowanym synonimem jest Periploca indica L., bazonim opisany przez Linneusza. Roślinę przez długi czas zaliczano do dawnej rodziny Asclepiadaceae, jednak współczesne klasyfikacje filogenetyczne przeniosły ją do Apocynaceae, do podrodziny Periplocoideae, co trafniej oddaje jej pokrewieństwa ewolucyjne.

Mimo nazwy handlowej Hemidesmus indicus nie jest prawdziwą sarsaparillą (Smilax spp.) ani sarsaparillą brazylijską (Smilax spp. i Herreria salsaparrilha), które należą do innych rodzin i mają inny skład chemiczny. Ostrożność jest potrzebna także w handlu indyjskim, gdzie korzeń Hemidesmus bywa często fałszowany lub zastępowany korzeniami Decalepis hamiltonii i Decalepis arayalpathra, które wydzielają ten sam zapach 2-hydroksy-4-metoksybenzaldehydu i są gatunkami zagrożonymi, dlatego kupować należy wyłącznie ze zidentyfikowanego źródła.

Rodzina botaniczna: Apocynaceae#

Rodzina Apocynaceae obejmuje zróżnicowaną grupę roślin kwiatowych, do której należą drzewa, krzewy, rośliny zielne i pnącza, niemal zawsze zawierające sok mleczny, o liściach zwykle naprzeciwległych i kwiatach z pięcioma zrośniętymi płatkami w kształcie rurki lub lejka. Wiele gatunków wytwarza związki bioaktywne, takie jak alkaloidy i glikozydy nasercowe, które od dziesięcioleci są przedmiotem intensywnych badań farmakologicznych, a sama rodzina jest szeroko rozpowszechniona w tropikalnych i subtropikalnych regionach świata.

Wykorzystywane części do herbat i preparatów#

• Korzenie
• Lateks
• Liście

Etnobotaniczne i tradycyjne zastosowania#

• Antyseptyczny
• Ból głowy
• Ból żołądka
• Choroby skóry, takie jak bielactwo i łuszczyca (przekaz tradycyjny, w trakcie badań)
• Cukrzyca (przekaz tradycyjny; działanie obniżające poziom glukozy obserwowano tylko u zwierząt)
• Dania z ryżu (marynowane korzenie)
• Detoksykacja krwi (przekaz tradycyjny, w trakcie badań)
• Gorączka
• Hemoroidy
• Impotencja
• Kiła (przekaz historyczny, nie zastępuje leczenia medycznego)
• Łagodzenie bólów mięśni i stawów (pasta z korzeni)
• Łagodzenie kolki jelitowej
• Menorragia
• Moczopędny
• Napoje (nannari sharbat)
• Ochładzanie organizmu
• Oczyszczanie krwi (przekaz tradycyjny, w trakcie badań)
• Owrzodzenia jamy ustnej
• Pamięć (przekaz tradycyjny)
• Pobudzający apetyt
• Przeciwgorączkowy
• Przeciwzapalny
• Przewlekły kaszel
• Rany (stosowanie zewnętrzne)
• Reumatyzm
• Rzeżączka (przekaz historyczny, nie zastępuje leczenia medycznego)
• Środek aromatyzujący (syrop z korzenia)
• Tonizujący
• Ukąszenia węży i użądlenia skorpionów (przekaz tradycyjny, w trakcie badań; ukąszenie węża to stan nagły, który wymaga podania surowicy przeciwjadowej)
• Ułatwiający gojenie ran
• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe (czerwonka, biegunka, niestrawność)
• Zakażenia (przekaz tradycyjny)

Właściwości terapeutyczne#

Właściwości przypisywane Hemidesmus indicus łączą tradycyjny przekaz ajurwedy i zachodniego ziołolecznictwa z wynikami badań laboratoryjnych i na zwierzętach, dlatego żadna z nich nie ma jak dotąd wystarczającego potwierdzenia klinicznego u ludzi.

• Antyproliferacyjny (działanie obserwowane w badaniach laboratoryjnych, bez potwierdzenia klinicznego)
• Hipoglikemizujący (efekt obserwowany w badaniach na zwierzętach, bez potwierdzenia u ludzi)
• Łagodnie moczopędny (przekaz tradycyjny)
• Napotny (przekaz tradycyjny zachodniego ziołolecznictwa)
• Oczyszczający i alterujący (przekaz tradycyjny, w trakcie badań)
• Przeciwdrobnoustrojowy (ekstrakty z korzenia i 2-hydroksy-4-metoksybenzaldehyd hamowały bakterie i biofilmy w laboratorium)
• Przeciwutleniający (efekt obserwowany w testach in vitro i na zwierzętach)
• Przeciwzapalny (działanie obserwowane w badaniach laboratoryjnych i na zwierzętach)
• Tonizujący i odmładzający (tradycyjny przekaz ajurwedyjski jako rośliny Rasayana)

Profil fitochemiczny#

• Alfa-amyryna
• Beta-amyryna
• Flawonoidy
• Garbniki
• Heksatriakontan
• Hemidesmina I
• Hemidesmina II
• Hemidesminina
• Hindikuzyna
• Hiperozyd
• Izokumaryny
• Izowanilina (3-hydroksy-4-metoksybenzaldehyd)
• Kalogenina acetylokalogenino-3-O-β-D-digitoksopiranozylo-O-β-D-digitoksopiranozylo-O-β-D-digitoksopiranozyd
• Kumaryna
• Kwas heksadekanowy
• Kwas 2-hydroksy-4-metoksybenzoesowy (HMBA)
• Lupanon
• Lupeol
• Octan lupeolu
• Olejek eteryczny (bogaty w 2-hydroksy-4-metoksybenzaldehyd, który nadaje korzeniowi zapach)
• Palmitynian beta-amyryny
• Rutyna
• Saponiny
• Sitosterol
• Triterpeny pentacykliczne (oleaneny i urseny)
• Wanilina (4-hydroksy-3-metoksybenzaldehyd)
• Żywice

Formy przygotowania (herbaty, nalewki, ekstrakty)#

• Ekstrakty (płynne i suche)
• Herbata lub napar (korzenie)
• Kataplazm (zmielone korzenie)
• Nalewka (korzenie)
• Odwar (korzenie)
• Pasta (korzenie do stosowania zewnętrznego)
• Proszek (suszone korzenie)
• Syrop (korzeń)

Synergia z innymi roślinami#

Guduchi (Tinospora cordifolia)

Medycyna ajurwedyjska często łączy Hemidesmus indicus z guduchi (Tinospora cordifolia) w recepturach tradycyjnie stosowanych jako wsparcie odporności i w przewlekłych stanach zapalnych, przy czym możliwy wspólny wpływ tej pary na odpowiedź immunologiczną i stan zapalny nie został dotąd potwierdzony w badaniach klinicznych.

Neem (Azadirachta indica)

Połączenie z neem (Azadirachta indica) pojawia się w tradycyjnym przekazie w recepturach oczyszczających i przeciwdrobnoustrojowych przeznaczonych na dolegliwości skórne, zakażenia i stany zapalne, a to zastosowanie opiera się na tradycji i wynikach laboratoryjnych, bez klinicznego potwierdzenia skuteczności tej pary.

Przepisy i protokoły użycia#

Tradycyjny napar z korzenia

Składniki: 1 łyżeczka posiekanego suszonego korzenia Hemidesmus indicus i 200 ml wrzącej wody.

Przygotowanie: Wsyp posiekany korzeń do wrzącej wody, przykryj i pozostaw do zaparzenia na 10 do 15 minut, a następnie przecedź i pij ciepły napar, w razie potrzeby osłodzony miodem. Częstotliwość stosowania należy ustalić z fachowcem, dlatego przed włączeniem naparu do codziennej rutyny skonsultuj się z pracownikiem ochrony zdrowia.

Pasta do stosowania zewnętrznego z proszku z korzenia

Składniki: 1 łyżka proszku z korzenia Hemidesmus indicus i tyle wody, ile potrzeba do uzyskania pasty.

Przygotowanie: Wymieszaj proszek z korzenia z wodą na jednolitą pastę i najpierw wykonaj próbę skórną, nakładając niewielką ilość na wewnętrzną stronę przedramienia i odczekując 24 godziny, aby wykluczyć reakcje. W tradycji indyjskiej pastę nakłada się na obrzęki lub stawy objęte reumatyzmem, pozostawia na 20 do 30 minut, a następnie spłukuje, zwykle 1 do 2 razy dziennie.

Powyższe preparaty opierają się na tradycyjnych przekazach i nie zastępują fachowej porady. Przed każdym zastosowaniem wewnętrznym należy zapoznać się z przeciwwskazaniami i interakcjami opisanymi w niniejszym artykule.

Powiązane terapie#

Ajurweda

W ajurwedzie, gdzie nazywa się go sariva, Hemidesmus indicus jest rośliną Rasayana cenioną za właściwości odmładzające i tonizujące, tradycyjnie stosowaną do równoważenia dosz, zwłaszcza Pitty, dzięki swojej chłodzącej naturze. Tradycja wykorzystuje go w recepturach przeznaczonych do oczyszczania krwi, na choroby skóry, gorączkę i zaburzenia trawienia, a wskazania te pozostają przekazem tradycyjnym, który wciąż jest badany.

Fitoterapia zachodnia

W zachodnim ziołolecznictwie Hemidesmus indicus opisuje się jako roślinę o działaniu moczopędnym, napotnym i oczyszczającym, która często pojawia się jako środek alterujący w preparatach tradycyjnie stosowanych jako wsparcie detoksykacji i ogólnego zdrowia, zwłaszcza w stanach przebiegających ze stanem zapalnym i zakażeniami.

Przeciwwskazania i skutki uboczne#

Przeciwwskazania

Hemidesmus indicus ma dość bezpieczny profil w tradycyjnym stosowaniu ajurwedyjskim jako sariva, ale osoby z istniejącymi wcześniej schorzeniami powinny stosować go ostrożnie. W ciąży i w okresie karmienia piersią należy unikać stosowania z powodu braku danych dotyczących bezpieczeństwa, a fakt, że w tradycji indyjskiej roślinę podaje się kobietom w ciąży, nie upoważnia do przenoszenia tej praktyki poza ten kontekst. Dzieci mogą stosować roślinę wyłącznie pod nadzorem pracownika ochrony zdrowia, a osoby uczulone na rośliny z rodziny Apocynaceae lub na lateks powinny jej unikać.

Interakcje z lekami

Ponieważ w badaniach na zwierzętach roślina wykazywała działanie obniżające poziom glukozy, wymaga ostrożności u osób przyjmujących leki przeciwcukrzycowe, gdyż efekty mogą się sumować i zbyt mocno obniżyć glikemię. Jej łagodne działanie moczopędne również wymaga ostrożności przy lekach moczopędnych, a osoby przyjmujące leki na stałe powinny porozmawiać z lekarzem przed połączeniem ich z jakimkolwiek preparatem z korzenia.

Tradycyjne zastosowania wymagające ostrożności

Wskazania takie jak „oczyszczanie krwi”, „na skórę” i „odtrutka na jad węża” są przekazem tradycyjnym i pozostają w trakcie badań, bez potwierdzenia klinicznego. Ukąszenie węża jest stanem nagłym, który wymaga natychmiastowej pomocy medycznej i podania surowicy przeciwjadowej, a żaden preparat z Hemidesmus indicus nie zastępuje takiego leczenia.

Skutki uboczne

W ilościach stosowanych tradycyjnie skutki uboczne Hemidesmus indicus są rzadkie i zwykle łagodne, a u osób wrażliwych mogą obejmować dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności lub biegunka. W razie jakiejkolwiek reakcji niepożądanej należy przerwać stosowanie i skonsultować się z pracownikiem ochrony zdrowia, a choć w badaniach klinicznych i etnobotanicznych nie opisano poważnych działań niepożądanych, nadzór fachowca nadal jest wskazany.

Autentyczność korzenia

W handlu indyjskim korzeń Hemidesmus może być fałszowany lub zastępowany przez Decalepis hamiltonii i Decalepis arayalpathra, które mają ten sam zapach 2-hydroksy-4-metoksybenzaldehydu i są gatunkami zagrożonymi, dlatego warto kupować wyłącznie ze zidentyfikowanego źródła.

Ciekawostki#

Zamiennik sarsaparilli

Hemidesmus indicus bywa często nazywany „fałszywą sarsaparillą”, ponieważ zwłaszcza w Indiach zaczęto go używać jako zamiennika prawdziwej sarsaparilli (Smilax spp.), z którą dzieli niektóre tradycyjne zastosowania, choć obie rośliny należą do różnych rodzin botanicznych i mają odmienny skład chemiczny.

Nazwa ludowa i jej znaczenie

W Indiach roślina nosi wiele nazw, wśród nich anantamul, co oznacza „korzeń bez końca” lub „wieczny korzeń”, w nawiązaniu do długiego, płożącego się korzenia i do opinii, jaką ma w medycynie ajurwedyjskiej jako roślina sprzyjająca długowieczności i witalności. Na południu kraju powszechne są też nazwy naruneendi i nannari, przy czym ta ostatnia występuje w nazwie nannari sharbat, orzeźwiającego napoju przygotowywanego z syropu z korzenia.

Najczęściej zadawane pytania o Hemidesmus indicus#