Passiflora incarnata (Męczennica cielista): właściwości i korzyści

Passiflora incarnata L. / Męczennica cielista, znana popularnie jako kwiat pasji, to wieloletnia pnącza z rodziny Passifloraceae, pochodząca z obu Ameryk, której egzotyczny i złożony kwiat, z koroną nitkowatych wyrostków przypominających koronę cierniową Chrystusa, zainspirował jej nazwę. Męczennica cielista jest szeroko uprawiana zarówno ze względu na walory ozdobne, jak i na godne uwagi właściwości lecznicze, będąc jedną z najczęściej badanych roślin w fitoterapii jako tradycyjne wsparcie przy lęku i bezsenności.

W medycynie tradycyjnej męczennica cielista ma długą historię stosowania: rdzenni mieszkańcy Ameryki wykorzystywali roślinę do wielu celów, od leczenia ran i bólu ucha po łagodzenie lęku i bezsenności, a europejscy osadnicy szybko przejęli jej stosowanie. Dziś Passiflora incarnata jest oficjalnie uznawana za surowiec roślinny przez Europejską Agencję Leków, a liczne badania naukowe analizują jej bezpieczeństwo i działanie farmakologiczne, potwierdzając tradycyjne zastosowania i badając nowe kierunki wykorzystania.

Nazwy ludowe i międzynarodowe

• Polski: męczennica cielista, kwiat pasji, passiflora.
• Portugalski: flor-da-paixão, maracujá, maracujá-de-comer (BR), maracujá-do-mato, maracujá-doce (BR), maracujá-roxo (BR), maracujá-silvestre, passiflora.
• Angielski: maypop, passion flower, purple passionflower, true passionflower, wild apricot, wild passion vine.
• Hiszpański: flor de la pasión, maracuyá silvestre, pasionaria.
• Francuski: fleur de la passion, passiflore officinale.
• Włoski: fiore della passione, passiflora.
• Niemiecki: Fleischfarbene Passionsblume, Passionsblume.

Synonimy botaniczne

Nie istnieją powszechnie uznane synonimy botaniczne dla Passiflora incarnata L. inne niż warianty jej nazwy, ponieważ literatura naukowa i botaniczna konsekwentnie odnosi się do tego gatunku pod jego pierwotną nazwą dwuczłonową.

Rodzina botaniczna: Passifloraceae

Rodzina Passifloraceae obejmuje około 18 rodzajów i ponad 750 gatunków, występujących głównie w tropikalnych i subtropikalnych regionach Nowego Świata, przy czym rodzaj Passiflora jest najliczniejszy, licząc ponad 500 gatunków. Rośliny tej rodziny to w większości pnącza lub liany, charakteryzujące się okazałymi i złożonymi kwiatami oraz owocami typu jagoda lub torebka, a wiele gatunków uprawia się ze względu na wartość ozdobną, jadalne owoce (jak marakuja) lub właściwości lecznicze.

Wykorzystywane części do herbat i preparatów

• Części nadziemne (liście i kwiaty)
• Korzenie (w niektórych zastosowaniach tradycyjnych)
• Kwiaty
• Liście
• Owoce (jadalne)

Etnobotaniczne i tradycyjne zastosowania

• ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi)
• Bezsenność i zaburzenia snu
• Biegunka
• Ból ucha
• Bolesne miesiączkowanie
• Choroby wątroby
• Histeria
• Lęk i nerwowość
• Łagodzenie stanów zapalnych ran
• Nerwobóle
• Oparzenia
• Pomoc przy odstawianiu niemowląt od piersi
• Problemy skórne

Właściwości terapeutyczne

• Moczopędne (badany efekt na produkcję moczu)
• Nasenne (obserwowany w badaniach efekt ułatwiający zasypianie)
• Neuroprotekcyjne (badany efekt ochronny na układ nerwowy)
• Przeciwbólowe (tradycyjne zastosowanie w łagodzeniu bólu)
• Przeciwdrgawkowe (badane w zapobieganiu drgawkom)
• Przeciwlękowe (badany efekt zmniejszający lęk)
• Przeciwutleniające (badana aktywność wobec wolnych rodników)
• Przeciwzapalne (badany efekt zmniejszający stany zapalne)
• Rozkurczowe (tradycyjne zastosowanie łagodzące skurcze mięśni)
• Uspokajające (badany efekt relaksujący)

Profil fitochemiczny

• Alkaloidy (harman, harmina, harmalol)
• Flawonoidy (apigenina, luteolina, kwercetyna, kemferol, witeksyna, izowiteksyna, orientyna, izoorientyna)
• Glikozydy cyjanogenne
• Maltol
• Olejki eteryczne
• Śluzy roślinne
• Taniny
• Związki fenolowe

Formy przygotowania (herbaty, nalewki, ekstrakty)

• Ekstrakty (płynne lub suche)
• Kapsułki
• Nalewki
• Napary (herbatki)
• Okłady (kataplazmy)
• Soki (z owocu)
• Suplementy
• Tabletki

Synergia z innymi roślinami

Lęk i bezsenność

Połączenie męczennicy cielistej z kozłkiem lekarskim (Valeriana officinalis) i rumiankiem (Matricaria chamomilla) to klasyczna synergia stosowana tradycyjnie w celu wzmocnienia efektu uspokajającego i przeciwlękowego: męczennica, dzięki swoim alkaloidom i flawonoidom, działałaby wspólnie z kwasem walerianowym kozłka i apigeniną rumianku, sprzyjając, według tradycji, głębszemu odprężeniu i lepszej jakości snu.

Stres i pobudzenie

Połączenie męczennicy cielistej z melisą lekarską (Melissa officinalis) i chmielem (Humulus lupulus) stosowane jest tradycyjnie w celu łagodzenia objawów stresu i pobudzenia, ponieważ męczennica pomagałaby uspokoić układ nerwowy, podczas gdy melisa wnosi swoje właściwości kojące, a chmiel swój efekt nasenny, dając razem uczucie spokoju i dobrego samopoczucia.

Przepisy i protokoły użycia

Napar na lęk i bezsenność

Składniki: 1 do 2 łyżeczek suszonych liści i kwiatów męczennicy cielistej, 250 ml wrzącej wody.

Przygotowanie: Zioła umieścić w kubku i zalać wrzącą wodą, przykryć i pozostawić pod przykryciem na 10 do 15 minut. Przecedzić i pić jedną filiżankę 2 do 3 razy dziennie na lęk lub jedną filiżankę 30 do 60 minut przed snem na bezsenność.

Nalewka na relaks

Składniki: 50 g suszonych części nadziemnych męczennicy cielistej, 250 ml alkoholu 45%.

Przygotowanie: Zioła umieścić w słoiku i zalać alkoholem, szczelnie zamknąć i pozostawić do maceracji na 2 do 4 tygodni, codziennie potrząsając. Przefiltrować i przechowywać w ciemnej butelce ze szkła. Przyjmować 20 do 40 kropli rozcieńczonych w wodzie, do 3 razy dziennie.

Powyższe preparaty opierają się na tradycyjnych przekazach i nie zastępują konsultacji ze specjalistą. Przed jakimkolwiek stosowaniem wewnętrznym należy zapoznać się z przeciwwskazaniami i interakcjami opisanymi w tym artykule.

Powyższe preparaty opierają się na tradycyjnych przekazach i nie zastępują fachowej porady. Przed każdym zastosowaniem wewnętrznym należy zapoznać się z przeciwwskazaniami i interakcjami opisanymi w niniejszym artykule.

Powiązane terapie

Fitoterapia kliniczna

W fitoterapii klinicznej męczennica cielista jest szeroko stosowana w postaci standaryzowanych ekstraktów, kapsułek i tabletek jako tradycyjne wsparcie przy lęku, bezsenności, stresie i innych zaburzeniach układu nerwowego, przy czym dawkowanie dostosowuje się indywidualnie w zależności od stanu pacjenta i stężenia związków bioaktywnych w produkcie.

Homeopatia

W homeopatii lek Passiflora przygotowywany jest ze świeżej rośliny i jest tradycyjnie zalecany przy bezsenności, zwłaszcza u dzieci i osób starszych, gdy występuje pobudzenie, niepokój i wyczerpanie psychiczne, będąc również kojarzony z kaszlem nerwowym i astmą.

Przeciwwskazania i skutki uboczne

Męczennica cielista jest ogólnie uznawana za bezpieczną przy stosowaniu w zalecanych dawkach, lecz u niektórych osób może powodować senność i zawroty głowy; dlatego należy zachować ostrożność podczas prowadzenia pojazdów lub obsługi maszyn. Nie jest zalecana kobietom w ciąży ani karmiącym piersią, ze względu na brak badań bezpieczeństwa w tych grupach. Osoby przyjmujące leki uspokajające, przeciwlękowe lub inne substancje hamujące ośrodkowy układ nerwowy powinny skonsultować się ze specjalistą przed zastosowaniem męczennicy cielistej, ponieważ może ona nasilać te działania.

Ciekawostki

Nazwa „kwiat pasji” została nadana przez hiszpańskich misjonarzy w XVI wieku, którzy w złożonej budowie kwiatu dostrzegli symboliczne przedstawienie Męki Pańskiej: trzy słupki miały reprezentować trzy gwoździe, pięć pylników pięć ran, korona nitkowatych wyrostków koronę cierniową, a dziesięć płatków i działek dziesięciu apostołów (z wyłączeniem Piotra i Judasza).

Najczęściej zadawane pytania

Czy herbatka z męczennicy uzależnia?

Nie, herbatka z męczennicy cielistej nie jest uznawana za uzależniającą. Postrzegana jest jako naturalna alternatywa dla leków stosowanych przy lęku i bezsenności, bez ryzyka uzależnienia związanego z wieloma syntetycznymi lekami.

Czy można podawać herbatkę z męczennicy dzieciom?

Stosowanie herbatki z męczennicy u dzieci powinno odbywać się z ostrożnością i pod nadzorem specjalisty. Choć tradycyjnie wykorzystuje się ją przy bezsenności u dzieci, dawkowanie należy dostosować z dużą starannością.

Po jakim czasie działa herbatka z męczennicy?

Czas, po jakim herbatka z męczennicy zaczyna działać, może się różnić w zależności od osoby. Zwykle efekty relaksujące odczuwalne są między 30 a 60 minut po spożyciu.

Jakie są przeciwwskazania do stosowania herbatki z męczennicy?

Herbatka jest odradzana w ciąży i podczas karmienia piersią, z powodu braku badań bezpieczeństwa w tych grupach, a osoby przyjmujące leki uspokajające, przeciwlękowe lub inne substancje hamujące ośrodkowy układ nerwowy powinny stosować ją ostrożnie. Senność i zawroty głowy są najczęstszymi skutkami ubocznymi.

Jak przygotować herbatkę z męczennicy w domu?

Wystarczy umieścić 1 do 2 łyżeczek suszonych liści i kwiatów w kubku, zalać 250 ml wrzącej wody i pozostawić pod przykryciem na 10 do 15 minut przed przecedzeniem. Napój można pić w ciągu dnia na lęk lub około pół godziny do godziny przed snem, aby wspomóc sen.

Czym różni się męczennica lecznicza od męczennicy jadalnej (marakui)?

Liście i kwiaty Passiflora incarnata, omówione w tym artykule, to część tradycyjnie wykorzystywana w celach uspokajających, podczas gdy szeroko spożywany owoc pochodzi głównie z innych gatunków tego rodzaju, jak Passiflora edulis, uprawianej przede wszystkim ze względu na miąższ.