Psidium guajava (Gujawa): właściwości i korzyści

Psidium guajava L. / Gujawa, znana popularnie jako gujawa, to krzewiasta lub niewielka wiecznie zielona roślina drzewiasta z rodziny Myrtaceae. Gatunek ten pochodzi z Ameryk, od Meksyku po północną część Ameryki Południowej. Gujawa jest szeroko uprawiana w regionach tropikalnych i subtropikalnych ze względu na swoje wartościowe owoce oraz uznane właściwości lecznicze. Historycznie różne części tej rośliny były wykorzystywane w medycynie tradycyjnej do leczenia wielu dolegliwości.

Gujawa wyróżnia się bogatym składem fitochemicznym, obejmującym taniny, flawonoidy i terpenoidy. Te związki bioaktywne nadają roślinie właściwości przeciwzapalne, przeciwdrobnoustrojowe i antyoksydacyjne. Współczesne badania naukowe potwierdziły wiele etnobotanicznych zastosowań gujawy, umacniając jej znaczenie jako surowca fitoterapeutycznego. Roślina jest ceniona zarówno za owoc, bogaty w witaminę C, jak i za liście, korę i nasiona, wykorzystywane w licznych preparatach leczniczych.

Nazwy ludowe i międzynarodowe

• Polski: gujawa, gujawa pospolita.
• Angielski: apple guava, common guava, guava, lemon guava, yellow guava.
• Hiszpański: guayaba.
• Francuski: goyave.
• Włoski: guava.
• Niemiecki: Guave.

Synonimy botaniczne

Uznaną nazwą naukową gujawy jest Psidium guajava L., opisana przez Karola Linneusza. Choć jest to nazwa najbardziej powszechna i rozpoznawalna, gatunek ten posiada niewiele istotnych synonimów botanicznych w literaturze. Stabilność taksonomiczna Psidium guajava L. odzwierciedla jego wyraźne odrębienie w obrębie rodzaju Psidium. Brak złożonych synonimów ułatwia identyfikację i badanie tej ważnej rośliny leczniczej i owocowej.

Rodzina botaniczna: Myrtaceae

Gujawa należy do rodziny Myrtaceae, obszernej i zróżnicowanej rodziny roślin okrytonasiennych. Rodzina ta obejmuje około 5950 gatunków rozmieszczonych w 132 rodzajach, dominujących w regionach tropikalnych i subtropikalnych. Myrtaceae są znane z drzew i krzewów posiadających często aromatyczne liście, bogate w olejki eteryczne. Godnymi uwagi przykładami tej rodziny są eukaliptus, mirt i goździkowiec korzenny.

Rośliny z rodziny Myrtaceae charakteryzują się kwiatami z licznymi pręcikami oraz owocami, które mogą być jagodami, torebkami lub orzechami. Wiele gatunków tej rodziny jest cenionych za swoje właściwości lecznicze, kulinarne i ozdobne. Obecność związków bioaktywnych, takich jak taniny i flawonoidy, jest cechą wspólną, przyczyniającą się do ich szerokiego zastosowania w medycynie tradycyjnej i przemyśle farmaceutycznym. Gujawa jest wybitnym przykładem gospodarczego i leczniczego znaczenia tej rodziny.

Wykorzystywane części do herbat i preparatów

• Kora
• Liście
• Nasiona
• Owoce

Etnobotaniczne i tradycyjne zastosowania

• Biegunka.
• Ból.
• Czerwonka.
• Działanie przeciwskurczowe.
• Działanie przeciwzapalne.
• Gojenie ran.
• Gorączka.
• Kaszel.
• Kontrola cukrzycy.
• Kontrola nadciśnienia.
• Łagodzenie bólu żołądka.
• Łagodzenie kolek jelitowych.
• Niestrawność.
• Padaczka.
• Problemy skórne.
• Przeziębienia.
• Rany.
• Reumatyzm.
• Wymioty.
• Zaburzenia miesiączkowania.
• Zaburzenia trawienia.
• Zawroty głowy.

Właściwości terapeutyczne

• Antyoksydacyjne (badana aktywność przeciwko wolnym rodnikom)
• Antyproliferacyjne (aktywność obserwowana w badaniach laboratoryjnych, bez potwierdzenia klinicznego)
• Gastroprotekcyjne (badany efekt ochronny na żołądek)
• Gojące rany (badany efekt na gojenie ran)
• Miejscowo znieczulające (badany efekt zmniejszania miejscowej wrażliwości)
• Neuroprotekcyjne (badany efekt ochronny na układ nerwowy)
• Przeciwalergiczne (badana aktywność przeciw reakcjom alergicznym)
• Przeciwbakteryjne (badana aktywność przeciwko bakteriom)
• Przeciwbólowe (tradycyjne zastosowanie w łagodzeniu bólu)
• Przeciwcukrzycowe (badany efekt na poziom cukru we krwi)
• Przeciwdrobnoustrojowe (badana aktywność przeciwko mikroorganizmom)
• Przeciwgrzybicze (badana aktywność przeciwko grzybom)
• Przeciwrobacze (badana aktywność przeciwko robakom)
• Przeciwskurczowe (tradycyjne zastosowanie w łagodzeniu skurczów)
• Przeciwwirusowe (badana aktywność przeciwko wirusom)
• Przeciwzapalne (badany efekt zmniejszania stanów zapalnych)
• Wspomagające w leczeniu alkoholizmu (tradycyjnie wspomaga leczenie alkoholizmu)

Profil fitochemiczny

Gujawa, Psidium guajava L., posiada złożony i zróżnicowany skład fitochemiczny, który przyczynia się do jej szerokich właściwości leczniczych. Obecność i ilość związków może się różnić w zależności od mikroklimatu, warunków glebowych, tkanki rośliny i zmian sezonowych. Liście są najlepiej zbadaną częścią rośliny ze względu na częste zastosowanie w medycynie tradycyjnej. Są bogate w wilgoć, popiół, białka i węglowodany, a także zawierają znaczące ilości witaminy C i związków fenolowych ogółem.

Liście gujawy są cennym źródłem witamin i minerałów, w tym wapnia, potasu, sodu, magnezu, żelaza oraz witamin z grupy B i witaminy C. Wapń i magnez występują w liściach w wyższym stężeniu niż w owocach. Polisacharydy obecne w liściach wykazują we wstępnych badaniach potencjał interesujący dla badań nad cukrzycą typu 2 i działają jako antyoksydacyjne dodatki w żywności. Szczegółowa analiza fitochemiczna ujawniła obecność licznych związków bioaktywnych.

• Alfa-humulen: Seskwiterpen o potencjalnym działaniu przeciwnowotworowym, przeciwdrobnoustrojowym, przeciwzapalnym, gastroprotekcyjnym, gojącym rany, przeciwbólowym i antyoksydacyjnym.
• Alfa-kadinol: Seskwiterpen o działaniu przeciwbakteryjnym i przeciwgrzybiczym.
• Alfa-pinen: Terpen o właściwościach antykancerogennych, przeciwzapalnych i przeciwalergicznych.
• Alkaloidy: Klasa związków azotowych o różnorodnym działaniu farmakologicznym.
• Apigenina: Flawonoid obecny w ekstraktach z liści.
• Beta-kariofilen: Seskwiterpen działający miejscowo znieczulająco, przeciwnowotworowo, antyoksydacyjnie, przeciwbakteryjnie, przeciwzapalnie, neuroprotekcyjnie, przeciwlękowo, przeciwdepresyjnie oraz wspomagająco w leczeniu alkoholizmu.
• Bisabolol: Seskwiterpen o właściwościach przeciwzapalnych, przeciwskurczowych, przeciwalergicznych i przeciwrobaczych.
• Eukaliptol: Terpen o działaniu owadobójczym, przeciwgrzybiczym, przeciwdrobnoustrojowym, przeciwzapalnym i gastroprotekcyjnym.
• Flawonoidy: Grupa polifenoli o szerokim spektrum działania biologicznego, w tym antyoksydacyjnego i przeciwzapalnego.
• Guajaweryna: Związek fenolowy o działaniu przeciwwirusowym i przeciwbakteryjnym.
• Kariofilen: Seskwiterpen obecny w olejkach eterycznych.
• Katechina: Związek fenolowy o działaniu antyoksydacyjnym, przeciwdrobnoustrojowym, przeciwwirusowym i przeciwzapalnym, wspomagający zdrowie skóry.
• Kopaen: Seskwiterpen o działaniu przeciwzapalnym i przeciwnowotworowym in vitro.
• Kwas elagowy: Związek fenolowy o właściwościach przeciwzapalnych, przeciwdrobnoustrojowych i antyoksydacyjnych.
• Kwas galusowy: Związek fenolowy o działaniu przeciwbakteryjnym, przeciwgrzybiczym, przeciwwirusowym, przeciwzapalnym, antyoksydacyjnym, antykancerogennym i przeciwcukrzycowym.
• Kwasy fenolowe: Przyczyniają się do właściwości antyoksydacyjnych rośliny.
• Limonen: Terpen o działaniu przeciwzapalnym i przeciwnowotworowym in vitro.
• Nerolidol: Seskwiterpen o właściwościach antyoksydacyjnych, przeciwzapalnych i przeciwdrobnoustrojowych, poprawiający przenikanie przez skórę.
• Saponiny: Związki o potencjalnym działaniu leczniczym.
• Sterole: Składniki lipidowe rośliny.
• Taniny: Polifenole o właściwościach ściągających i antyoksydacyjnych.
• Terpenoidy: Duża klasa związków organicznych o różnorodnym działaniu biologicznym.
• Węglowodany: Ważne składniki odżywcze rośliny.

Formy przygotowania (herbaty, nalewki, ekstrakty)

• Ekstrakt płynny
• Ekstrakt suchy
• Herbata (napar/wywar)
• Kataplazm
• Nalewka
• Okłady
• Olejek eteryczny

Synergia z innymi roślinami

Działanie trawienne i przeciwskurczowe

Gujawa, zwłaszcza liście, może być łączona z roślinami takimi jak mięta pieprzowa (Mentha × piperita) i koper włoski (Foeniculum vulgare), aby wzmocnić działanie trawienne i przeciwskurczowe. Taniny i flawonoidy gujawy działają synergicznie z olejkami eterycznymi tych roślin, łagodząc kolki, wzdęcia i niestrawność. To połączenie jest tradycyjnie stosowane w przypadku czynnościowych zaburzeń żołądkowo-jelitowych, oferując szerszą ulgę.

Wsparcie odporności i działanie antyoksydacyjne

Aby wzmocnić układ odpornościowy i zwiększyć ochronę antyoksydacyjną, gujawę można łączyć z roślinami bogatymi w witaminę C i inne antyoksydanty, takimi jak acerola (Malpighia emarginata) czy bez czarny (Sambucus nigra). Wysokie stężenie witaminy C w gujawie, wraz z polifenolami innych roślin, tworzy badaną synergię przeciwko wolnym rodnikom oraz wspierającą naturalne mechanizmy obronne organizmu. To połączenie jest tradycyjnie stosowane w okresach zwiększonej podatności na infekcje.

Kontrola glikemii

Połączenie liści gujawy z innymi roślinami hipoglikemizującymi, takimi jak pata-de-vaca (Bauhinia forficata) czy moringa (Moringa oleifera), jest badane we wstępnych badaniach jako dodatkowe wsparcie kontroli poziomu glukozy we krwi. Aktywne związki gujawy, takie jak kwercetyna i taniny, działałyby wspólnie z substancjami czynnymi tych roślin, modulując wchłanianie glukozy i wrażliwość na insulinę. Jednak ta synergia powinna być stosowana z ostrożnością i pod nadzorem specjalisty, zwłaszcza u osób z cukrzycą przyjmujących leki, ze względu na ryzyko hipoglikemii w przypadku połączenia bez konsultacji lekarskiej.

Przepisy i protokoły użycia

Napar z liści gujawy na biegunkę

Składniki: 10-15 młodych liści gujawy, 500 ml wody.

Przygotowanie: Dokładnie umyć liście gujawy. Zagotować wodę i dodać liście. Gotować na wolnym ogniu przez 10-15 minut. Odcedzić i ostudzić. Tradycyjnie spożywa się 1 filiżankę (200 ml) co 4-6 godzin, dopóki utrzymują się objawy biegunki. Ta herbata jest stosowana w tradycji ludowej jako środek wspomagający przy epizodach biegunki, ze względu na jej właściwości ściągające i przeciwdrobnoustrojowe obserwowane w badaniach; w przypadku uporczywych objawów lub u małych dzieci należy skonsultować się z lekarzem.

Wywar z kory na stany zapalne

Składniki: 1 łyżka stołowa suszonej kory gujawy (posiekanej), 300 ml wody.

Przygotowanie: Umieścić korę i wodę w garnku. Postawić na ogniu i gotować przez 20 minut. Odcedzić i ostudzić. Wywar ten stosuje się do miejscowych okładów na obszarach ze stanami zapalnymi skóry, ranami lub owrzodzeniami, jako uzupełniające zastosowanie tradycyjne. Przeciwzapalne i gojące właściwości kory są w tradycji ludowej łączone z tym efektem. Stosować 2-3 razy dziennie.

Napar z owoców na wsparcie odporności

Składniki: 1 dojrzała gujawa (posiekana), 250 ml wrzącej wody.

Przygotowanie: Umyć i pokroić gujawę. Umieścić kawałki w filiżance i zalać wrzącą wodą. Pozostawić pod przykryciem na 10 minut. Odcedzić i wypić. Ten napar jest bogaty w witaminę C i antyoksydanty i jest tradycyjnie kojarzony ze wsparciem układu odpornościowego. Można go spożywać codziennie, zwłaszcza w okresach zwiększonego zapotrzebowania na wzmocnienie naturalnych mechanizmów obronnych organizmu.

Nalewka z liści gujawy do stosowania wewnętrznego

Składniki: 50 g suszonych liści gujawy, 250 ml alkoholu zbożowego 70%.

Przygotowanie: Rozdrobnić suszone liście i umieścić je w ciemnym szklanym słoju. Dodać alkohol zbożowy, upewniając się, że liście są całkowicie zanurzone. Szczelnie zamknąć słój i pozostawić do maceracji na 14 dni w chłodnym, ciemnym miejscu, wstrząsając codziennie. Po 14 dniach odcedzić mieszaninę przez cienką ściereczkę lub filtr do kawy. Przechowywać nalewkę w ciemnej butelce. Przyjmować 20-30 kropli rozcieńczonych w niewielkiej ilości wody, 2-3 razy dziennie, jako tradycyjne wsparcie trawienne lub przeciwzapalne. Przed użyciem skonsultować się z lekarzem.

Powyższe preparaty opierają się na tradycyjnych zapisach i nie zastępują konsultacji ze specjalistą. Przed jakimkolwiek zastosowaniem wewnętrznym należy zapoznać się z przeciwwskazaniami i interakcjami opisanymi w tym artykule.

Powyższe preparaty opierają się na tradycyjnych przekazach i nie zastępują fachowej porady. Przed każdym zastosowaniem wewnętrznym należy zapoznać się z przeciwwskazaniami i interakcjami opisanymi w niniejszym artykule.

Powiązane terapie

Fitoterapia

W fitoterapii gujawa jest ceniona za liście, bogate w taniny, flawonoidy i olejki eteryczne. Te składniki odpowiadają za jej działanie ściągające, przeciwdrobnoustrojowe i przeciwzapalne. Standaryzowane ekstrakty z liści gujawy są tradycyjnie stosowane jako środek wspomagający w ostrej biegunce, czerwonce i innych dolegliwościach żołądkowo-jelitowych, zawsze z zastrzeżeniem, że nie zastępują oceny lekarskiej w przypadkach przewlekłych. Współczesna fitoterapia bada również potencjał przeciwcukrzycowy i antyoksydacyjny rośliny, wykorzystując ją w preparatach wspierających metabolizm i ochronę komórkową. Zalecenie powinno być zindywidualizowane, uwzględniając stan pacjenta i możliwe interakcje z lekami.

Żywienie funkcjonalne

Gujawa, zwłaszcza jej owoc, jest żywnością funkcjonalną ze względu na wysoką zawartość witaminy C, błonnika i antyoksydantów. W żywieniu funkcjonalnym gujawa jest zalecana do wspierania zdrowia trawiennego, wzmacniania odporności i przeciwdziałania stresowi oksydacyjnemu. Badania obserwacyjne wiążą regularne spożycie owocu z nawykami żywieniowymi sprzyjającymi zdrowiu sercowo-naczyniowemu, choć nie stanowi to udowodnionej profilaktyki konkretnych chorób. Liście są również brane pod uwagę w żywieniu funkcjonalnym, głównie w formie herbaty, jako możliwy tradycyjny środek wspomagający regulację poziomu glukozy i zdrowie jelit.

Przeciwwskazania i skutki uboczne

Ogólne przeciwwskazania

Gujawa jest ogólnie uznawana za bezpieczną dla większości osób przy spożyciu w ilościach spożywczych. Jednak przy wysokich dawkach leczniczych, zwłaszcza skoncentrowanych ekstraktów, mogą pojawić się przeciwwskazania. Osoby ze znaną nadwrażliwością na jakikolwiek składnik gujawy powinny unikać jej stosowania. Kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny skonsultować się z lekarzem przed zastosowaniem ekstraktów lub suplementów z gujawy, ze względu na brak jednoznacznych badań dotyczących bezpieczeństwa w tych grupach. Pacjenci z ciężkimi zaparciami powinni zachować ostrożność przy nadmiernym spożyciu owocu, a zwłaszcza liści w długotrwałych naparach, których przedłużone stosowanie może nasilić zaparcia ze względu na zawartość tanin.

Częste skutki uboczne

Spożywanie liści gujawy w dużych ilościach może u niektórych osób powodować zaparcia, ze względu na jej działanie ściągające, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu. W rzadkich przypadkach mogą wystąpić łagodne reakcje alergiczne, takie jak wysypka skórna lub świąd. Miejscowe stosowanie ekstraktów z gujawy może okazjonalnie wywołać podrażnienie skóry u osób wrażliwych. Istotne jest obserwowanie wszelkich niepożądanych reakcji i przerwanie stosowania w razie potrzeby. Umiarkowanie jest kluczem do uniknięcia większości skutków ubocznych.

Interakcje z lekami

Ze względu na potencjalne działanie hipoglikemizujące, ekstrakty z gujawy mogą wchodzić w interakcje z lekami przeciwcukrzycowymi, takimi jak insulina i doustne leki hipoglikemizujące, z ryzykiem hipoglikemii w przypadku połączenia bez korekty dawki leku przez lekarza. Zaleca się ścisłe monitorowanie poziomu glukozy we krwi i dostosowanie leczenia zawsze pod nadzorem specjalisty. Ponadto gujawa może wpływać na wchłanianie innych leków ze względu na zawartość tanin, które mogą tworzyć kompleksy z niektórymi substancjami. Zaleca się zachowanie odstępu co najmniej dwóch godzin między spożyciem gujawy a przyjęciem innych leków.

Ciekawostki

Pochodzenie i rozprzestrzenienie

Gujawa pochodzi z Ameryk, a dowody wskazują na jej uprawę i użytkowanie w cywilizacjach prekolumbijskich. Jej globalne rozprzestrzenienie nastąpiło po przybyciu Europejczyków na kontynent amerykański, skąd trafiła do Azji, Afryki i innych regionów tropikalnych. Zdolność adaptacji gujawy do różnych klimatów i gleb przyczyniła się do jej szybkiej ekspansji i popularności w wielu kulturach. Dziś jest uprawiana niemal we wszystkich krajach tropikalnych i subtropikalnych świata.

Wartość odżywcza

Owoc gujawy wyróżnia się bogatą wartością odżywczą, będąc jednym z owoców najbogatszych w witaminę C, przewyższając w niektórych odmianach nawet pomarańczę. Ponadto jest doskonałym źródłem błonnika pokarmowego, witaminy A, potasu i antyoksydantów. Ten skład odżywczy czyni gujawę żywnością funkcjonalną, wnoszącą do diety składniki istotne dla zdrowia sercowo-naczyniowego, trawiennego i odpornościowego. Regularne spożywanie gujawy jest praktycznym sposobem na uzupełnienie diety w niezbędne składniki odżywcze.

Zastosowanie w przemyśle spożywczym

Poza spożyciem in natura, gujawa jest szeroko wykorzystywana w przemyśle spożywczym do produkcji soków, słodyczy, dżemów, konfitur i nektarów. Jej aromatyczny miąższ i słodkawy smak są bardzo cenione. Wszechstronność gujawy pozwala na tworzenie szerokiej gamy produktów, wykorzystując zarówno owoc, jak i produkty uboczne jego przetwarzania. Przemysł bada również wykorzystanie ekstraktów z liści gujawy jako naturalnych dodatków i konserwantów, ze względu na ich właściwości antyoksydacyjne i przeciwdrobnoustrojowe.

Najczęściej zadawane pytania

Czy herbata z gujawy jest bezpieczna dla dzieci?

Herbata z liści gujawy jest tradycyjnie stosowana w niektórych kulturach przy biegunce u dzieci. Jednak bezpieczeństwo i odpowiednie dawkowanie dla małych dzieci nie zostały szeroko zbadane w rygorystycznych badaniach klinicznych. Zaleca się zawsze skonsultować z pediatrą lub wykwalifikowanym pracownikiem służby zdrowia przed podaniem herbaty z gujawy dzieciom, zwłaszcza niemowlętom i dzieciom z istniejącymi wcześniej schorzeniami. Nadzór lekarski zapewnia bezpieczniejsze i właściwe stosowanie.

Czy herbata z gujawy może pomóc w odchudzaniu?

Choć herbata z gujawy jest bogata w antyoksydanty i może wspomagać trawienie, nie istnieją solidne dowody naukowe potwierdzające jej bezpośrednią skuteczność w odchudzaniu. Sam owoc gujawy jest bogaty w błonnik, co może sprzyjać uczuciu sytości i pomagać w kontrolowaniu apetytu. Jednak zdrowa i trwała utrata wagi zależy od zbilansowanej diety, regularnej aktywności fizycznej i zdrowego stylu życia. Herbata z gujawy może być uzupełnieniem, ale nie samodzielnym rozwiązaniem w odchudzaniu.

Czy codzienne picie herbaty z gujawy ma skutki uboczne?

Umiarkowane spożycie herbaty z liści gujawy jest zazwyczaj dobrze tolerowane. Nadmierne i przedłużone spożycie może jednak prowadzić do niektórych skutków ubocznych, takich jak zaparcia, ze względu na jej działanie ściągające. U osób wrażliwych mogą wystąpić łagodne reakcje alergiczne. Osoby przyjmujące leki na cukrzycę powinny zachować ostrożność, ponieważ herbata może nasilać działanie hipoglikemizujące, z ryzykiem hipoglikemii, jeśli stosowanie nie zostanie skorygowane przez lekarza. Zaleca się obserwację indywidualnej reakcji organizmu i w razie wątpliwości lub niepożądanych reakcji zasięgnięcie porady lekarskiej.

Jak herbata z gujawy wpływa na ciśnienie krwi?

Wstępne badania i zastosowania tradycyjne sugerują, że herbata z liści gujawy może wykazywać działanie hipotensyjne, wspomagając obniżenie ciśnienia krwi. Przypisuje się to obecności związków takich jak flawonoidy i taniny, które mogą sprzyjać rozszerzeniu naczyń i poprawie funkcji śródbłonka. Konieczne są jednak dalsze badania, aby potwierdzić te efekty u ludzi i ustalić optymalne dawkowanie. Osoby z nadciśnieniem przyjmujące leki powinny skonsultować się z lekarzem przed włączeniem herbaty z gujawy do swojej rutyny, aby uniknąć interakcji i monitorować ciśnienie krwi.

Powiązane Artykuły

• Vaccinium myrtillus (Borówka czarna): właściwości i korzyści
• Punica granatum (granat): właściwości i korzyści
• Garcinia gummi-gutta (Garcynia kambodżańska): właściwości
• Lycium barbarum (Goji): właściwości i korzyści

Referencje i badania naukowe

4 Cytowanych Źródeł

Na podstawie 4 cytowanych źródeł (4 Recenzowane Naukowo).

1. DOI2008 Gutiérrez RMP, Mitchell S, Solis RV. Psidium guajava: a review of its traditional uses, phytochemistry and pharmacology. J Ethnopharmacol. 2008;117:1-27. DOI.
2. DOI2021 Kumar M, Tomar M, Amarowicz R, Saurabh V, Nair MS, Maheshwari C, et al. Guava (Psidium guajava L.) leaves: nutritional composition, phytochemical profile, health-promoting bioactivities. Foods. 2021;10:752. DOI.
3. DOI2017 Díaz-de-Cerio E, Verardo V, Gómez-Caravaca A, Fernández-Gutiérrez A, Segura-Carretero A. Health effects of Psidium guajava L. leaves: an overview of the last decade. Int J Mol Sci. 2017;18:897. DOI.
4. DOI2023 Gutierrez-Montiel D, Guerrero-Barrera AL, Chávez-Vela NA, Avelar-Gonzalez FJ, Ornelas-García IG. Psidium guajava L.: From byproduct and use in traditional Mexican medicine to antimicrobial agent. Front Nutr. 2023;10:1108306. DOI.

Ostatnia Weryfikacja Redakcyjna · 06/09/2026