Czarna porzeczka (Ribes nigrum L.), nazywana też porzeczką czarną, a w kuchni często francuskim słowem cassis, to zrzucający liście krzew z rodziny agrestowatych (Grossulariaceae), opisany przez Karola Linneusza i pochodzący z umiarkowanych regionów Europy Środkowej i Północnej oraz północnej Azji. Roślina rozprzestrzeniła się po świecie dzięki jadalnym owocom i miejscu, jakie zajmuje w europejskiej i azjatyckiej medycynie tradycyjnej, a jej owoce, o barwie od ciemnofioletowej po niemal czarną, zbiera się latem do wykorzystania w kuchni i w fitoterapii.
W tradycji zielarskiej czarna porzeczka wyróżnia się jako roślina bogata w składniki odżywcze i związki bioaktywne, o zastosowaniach sięgających od wspierania układu odpornościowego po łagodzenie stanów zapalnych. Jej zróżnicowany skład fitochemiczny obejmuje antocyjany, polifenole i witaminę C, a współczesne badania naukowe przyglądają się wielu z tych tradycyjnych zastosowań, przy czym część z nich znajduje oparcie w badaniach laboratoryjnych i wstępnych próbach, co tłumaczy, dlaczego roślina jest dziś szeroko badana i stosowana w wielu krajach.
Nazwy ludowe i międzynarodowe
- Polski: czarna porzeczka, porzeczka czarna.
- Angielski: Black currant, blackcurrant, European black currant.
- Francuski: Cassis, cassissier, groseillier noir.
- Hiszpański: Grosella negra, zarzaparrilla negra.
- Niemiecki: Cassis, Schwarze Johannisbeere.
- Portugalski: Cassis, groselha-negra, groselheira-preta.
- Włoski: Cassis, ribes nero.
Synonimy botaniczne
Gatunek Ribes nigrum L. ma kilka istotnych synonimów botanicznych, używanych w różnych kontekstach taksonomicznych i w literaturze naukowej, a ich znajomość pozwala precyzyjnie zidentyfikować roślinę i uniknąć pomyłek w badaniach i zastosowaniach. Nazwy te odzwierciedlają również złożoność klasyfikacji botanicznej oraz to, jak z biegiem czasu zmieniało się rozumienie tego gatunku.
Botrycarpum nigrum (L.) A. Rich., Grossularia nigra (L.) Rupr., Ribes cyathiforme Pojark., Ribes nigrum var. sibiricum (Pojark.) L.T. Lu.
Rodzina botaniczna: Grossulariaceae
Rodzina agrestowatych (Grossulariaceae) obejmuje rośliny dwuliścienne, głównie krzewy i półkrzewy, takie jak różne gatunki porzeczek, w tym czarna porzeczka, które mają liście ułożone skrętolegle, zwykle drobne kwiaty i owoce w postaci jagód, często jadalnych i bogatych w witaminy. Jej zasięg koncentruje się w strefie umiarkowanej półkuli północnej, choć niektóre gatunki rosną także w Andach.
Rodzina ma znaczenie gospodarcze ze względu na owoce, spożywane na surowo lub przetwarzane na dżemy i soki, a wiele jej gatunków uprawia się na skalę towarową. Niektóre znajdują też zastosowanie w medycynie tradycyjnej i fitoterapii, a Ribes nigrum jest tu wyrazistym przykładem ze względu na odżywcze owoce i związki bioaktywne, które gromadzi. Poza znaczeniem spożywczym i leczniczym rodzina agrestowatych w istotny sposób przyczynia się do bioróżnorodności regionów, w których występuje.
Wykorzystywane części do herbat i preparatów
Owoce i liście to części najczęściej wykorzystywane w żywności i herbatach, pąki stanowią surowiec dla gemmoterapii, a z nasion pozyskuje się olej bogaty w kwas gamma-linolenowy; listę części stosowanych w tradycji uzupełniają kwiaty.
- Kwiaty
- Liście
- Nasiona (olej)
- Owoce (jagody)
- Pąki (młode pędy)
Etnobotaniczne i tradycyjne zastosowania
Poniższe zastosowania pochodzą z europejskiej i azjatyckiej medycyny ludowej i pokazują, jak używano rośliny na przestrzeni wieków, przy czym nie zastępują one diagnozy ani opieki lekarskiej, zwłaszcza w przypadku chorób takich jak krztusiec czy puchlina wodna.
- Dolegliwości dróg moczowych i biegunka.
- Działanie tonizujące i łagodzenie stanów zapalnych.
- Łagodzenie bólów reumatycznych i napadów dny moczanowej.
- Łagodzenie bólów stawów i mięśni.
- Napary stosowane przy puchlinie wodnej (gromadzeniu się płynów w organizmie) i krztuścu, czyli schorzeniach, które dziś wymagają oceny lekarskiej.
- Pobudzanie apetytu i trawienia.
- Problemy skórne, takie jak egzema i zapalenie skóry.
- Przeziębienia, grypa, ból gardła i chrypka.
- Środek wspomagający gojenie skaleczeń i ropni.
- Wspieranie układu odpornościowego.
Właściwości terapeutyczne
Poniższe właściwości łączą tradycyjne zastosowania z wynikami badań laboratoryjnych i kilku wstępnych prób, a zarazem nie stanowią wskazań medycznych w przypadku żadnej choroby.
- Gojące (tradycyjne przekazy o stosowaniu przy drobnych ranach)
- Immunomodulujące (modulacja odpowiedzi immunologicznej obserwowana w badaniach wstępnych)
- Kardioprotekcyjne (wpływ na markery sercowo-naczyniowe analizowany w badaniach wstępnych)
- Moczopędne (łagodne zwiększenie ilości wydalanego moczu przypisywane liściom, powód do ostrożności u osób, które muszą kontrolować gospodarkę wodną)
- Obniżające cholesterol (obniżanie poziomu cholesterolu analizowane w badaniach wstępnych)
- Ochronne dla skóry (tradycyjne stosowanie w schorzeniach skóry i zainteresowanie kosmetyczne olejem z nasion)
- Oftalmiczne (wpływ antocyjanów na wzrok analizowany w badaniach wstępnych)
- Przeciwdrobnoustrojowe (działanie przeciw drobnoustrojom obserwowane w laboratorium)
- Przeciwutleniające (działanie przypisywane antocyjanom i witaminie C, mierzone głównie w testach laboratoryjnych)
- Przeciwzapalne (zmniejszenie stanu zapalnego obserwowane w badaniach eksperymentalnych z liśćmi i olejem z nasion)
- Wspomagające trawienie (tradycyjnie stosowane w celu pobudzenia apetytu i trawienia)
Profil fitochemiczny
Czarna porzeczka jest bogatym i złożonym źródłem związków bioaktywnych, a jej profil fitochemiczny obejmuje wiele klas substancji, którym przypisuje się właściwości opisywane w odniesieniu do tej rośliny. Antocyjany, barwniki odpowiedzialne za ciemny kolor owoców, są silnymi przeciwutleniaczami, polifenole, obficie obecne w liściach i owocach, są kojarzone z ochroną komórek, a flawonoidy, takie jak kwercetyna i rutyna, bada się pod kątem działania przeciwzapalnego.
Olej z nasion wyróżnia się zawartością kwasu gamma-linolenowego, kwasu tłuszczowego z grupy omega-6, który badania wiążą z modulacją odpowiedzi immunologicznej, a owoce zawierają witaminę C w wysokich stężeniach, czyli składnik niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego. Profil uzupełniają kwasy organiczne i związki lotne, a uważa się, że połączenie wszystkich tych fitozwiązków w dużej mierze tłumaczy zainteresowanie czarną porzeczką jako rośliną leczniczą.
- Antocyjany (cyjanidyno-3-O-glukozyd, cyjanidyno-3-O-rutynozyd, delfinidyno-3-O-glukozyd, delfinidyno-3-O-rutynozyd)
- Flawonoidy (izokwercytryna, kwercetyna, rutyna)
- Kwas gamma-linolenowy (GLA)
- Kwasy fenolowe
- Kwasy organiczne
- Polifenole
- Witamina C
- Związki lotne (delta-3-karen, limonen)
Formy przygotowania (herbaty, nalewki, ekstrakty)
Czarną porzeczkę można stosować na wiele sposobów, od spożywania owoców na surowo po skoncentrowane ekstrakty, a wybór metody zależy od zamierzonego celu. Herbaty i napary są popularne w codziennym stosowaniu, nalewki i olej z nasion zapewniają wyższe stężenia związków czynnych, a w kuchni owoce są wszechstronne i trafiają do wielu przepisów. Ta różnorodność preparatów sprawia, że roślina jest łatwo dostępna i daje się dopasować do różnych potrzeb i upodobań, jednak ilości powinny być ustalane zgodnie z zaleceniami specjalisty, zwłaszcza w przypadku form skoncentrowanych, aby ograniczyć ryzyko działań niepożądanych.
- Herbaty i napary
- Nalewki i ekstrakty
- Olej z nasion
- Zastosowanie kulinarne (dżemy, soki, syropy)
Synergia z innymi roślinami
Połączenie z mniszkiem lekarskim (Taraxacum officinale) i agrestem (Ribes uva-crispa)
W tradycji uprawowej czarną porzeczkę łączy się z mniszkiem lekarskim i z innymi gatunkami z rodzaju porzeczka, takimi jak agrest, w synergii obserwowanej głównie w kontekście rolniczym, a nie w zastosowaniu leczniczym. Uważa się, że wspólne sadzenie sprzyja zdrowiu gleby i przyciąganiu zapylaczy, tworząc bardziej odporny i wydajny ekosystem, ponieważ mniszek dzięki głębokim korzeniom pomaga napowietrzać glebę i wynosi składniki odżywcze ku powierzchni, a krzewy porzeczek mogą korzystać z tego bogatszego środowiska.
Ta interakcja pokazuje, jak różne rośliny mogą współdziałać w tworzeniu żyźniejszego i bardziej zrównoważonego środowiska, co przynosi korzyści zarówno uprawie, jak i lokalnej bioróżnorodności.
Połączenie z innymi rodzimymi krzewami jagodowymi
Sadzenie czarnej porzeczki razem z innymi rodzimymi krzewami jagodowymi to tradycyjna praktyka ogrodów warzywnych i sadów, której celem jest lepsze wykorzystanie zasobów ogrodu i przyciągnięcie większej różnorodności zapylaczy. Obecność kilku gatunków krzewów jagodowych tworzy bogatsze siedlisko dla lokalnej fauny, takiej jak ptaki i owady, a różnorodność roślin może zwiększać odporność na szkodniki i choroby dzięki korzystnym interakcjom ekologicznym.
Dlatego łączenie różnych rodzimych krzewów jagodowych stosuje się w ogrodach i systemach rolno-leśnych jako strategię, która czyni całość bardziej odporną i pozwala pogodzić produkcję ze zrównoważonym rozwojem.
Przepisy i protokoły użycia
Dżem z czarnej porzeczki
Przetwór kulinarny tradycyjnie przygotowywany po to, by dłużej przechowywać owoce i wykorzystać charakterystyczny smak jagód, który zachowuje się w dżemie razem z częścią składników odżywczych.
Aby go przygotować, gotuj świeże owoce z cukrem i odrobiną soku z cytryny, mieszając, aż uzyskasz pożądaną konsystencję. Dżem pasuje do pieczywa i grzanek, sprawdza się też w deserach i jogurtach albo jako nadzienie do ciast, a domowa wersja bez dodatków to praktyczny sposób, by cieszyć się czarną porzeczką poza sezonem zbiorów.
Napar z liści czarnej porzeczki
Napar tradycyjnie stosowany jako łagodny środek moczopędny oraz przy drobnych dolegliwościach dróg moczowych i stawów, przygotowywany z suszonych liści rośliny, bogatych w polifenole.
Zalej od 1 do 2 łyżeczek suszonych liści filiżanką wrzącej wody, parz od 5 do 10 minut i przecedź przed wypiciem; w tradycyjnym stosowaniu napar pije się od 2 do 3 razy dziennie. Ze względu na moczopędne działanie liści osoby z niewydolnością nerek lub serca, osoby, które muszą kontrolować gospodarkę wodną, oraz osoby przyjmujące już leki moczopędne powinny przed rozpoczęciem picia naparu porozmawiać z lekarzem, a kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny go unikać.
Sok z czarnej porzeczki
Orzeźwiający i pożywny napój, tradycyjnie pity jako źródło witaminy C i naturalnych przeciwutleniaczy zawartych w owocach.
Aby go przygotować, zmiksuj świeże owoce w blenderze z niewielką ilością wody i, jeśli chcesz, z naturalnym słodzikiem, a następnie przecedź, aby usunąć pestki i miąższ. Sok najlepiej pić zaraz po przygotowaniu, a może on stać się elementem zbilansowanej codziennej diety jako praktyczny i smaczny sposób na włączenie owoców do jadłospisu.
Powyższe preparaty opierają się na tradycyjnych przekazach i nie zastępują fachowej porady. Przed jakimkolwiek zastosowaniem wewnętrznym zapoznaj się z przeciwwskazaniami i interakcjami opisanymi w tym artykule.
Powyższe preparaty opierają się na tradycyjnych przekazach i nie zastępują fachowej porady. Przed każdym zastosowaniem wewnętrznym należy zapoznać się z przeciwwskazaniami i interakcjami opisanymi w niniejszym artykule.
Powiązane terapie
Aromaterapia
Choć czarna porzeczka nie należy tradycyjnie do podstawowych olejków eterycznych w aromaterapii, owocowy i lekko kwaskowy zapach jej owoców wykorzystuje się w produktach z kategorii dobrego samopoczucia i w naturalnych kompozycjach zapachowych, a wiele osób opisuje go jako orzeźwiający. W niektórych formulacjach dodaje się ekstrakty z rośliny, aby wzbogacić je o nuty zapachowe kojarzone ze świeżością i witalnością, co wpisuje się w ideę aromaterapii, dążącej do równowagi fizycznej i emocjonalnej poprzez przyjemne doznania zmysłowe.
Fitoterapia
W fitoterapii czarna porzeczka jest ceniona za przypisywane jej właściwości przeciwzapalne, przeciwutleniające i immunomodulujące i tradycyjnie stosowana przy zaburzeniach żołądkowo-jelitowych, stanach zapalnych oraz jako wsparcie odporności, często w postaci standaryzowanych ekstraktów, które mają zapewniać stałe stężenie związków czynnych. Europejska Agencja Leków (EMA) uznaje tradycyjne stosowanie liści przy łagodnych bólach stawów oraz jako środka moczopędnego w drobnych dolegliwościach dróg moczowych na podstawie długiej historii stosowania, a nie badań klinicznych, i roślina wciąż jest badana jako naturalny środek wspierający zdrowie.
Gemmoterapia
Pąki Ribes nigrum są jednym z filarów gemmoterapii, odmiany fitoterapii wykorzystującej ekstrakty z zarodkowych tkanek roślinnych, w której czarna porzeczka pełni rolę podstawowego środka przy alergiach, w stanach zapalnych i jako środek pobudzający nadnercza, choć wskazania te nie mają potwierdzenia klinicznego. Praktycy wierzą, że pąki skupiają energię życiową rośliny oraz niepowtarzalne połączenie łagodnie działających fitozwiązków, i przypisują preparatowi działanie oczyszczające i regulujące, wspierające układ odpornościowy i odpowiedź przeciwzapalną, w ramach holistycznego podejścia do zdrowia.
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Ciąża i karmienie piersią
Brakuje wystarczających, wiarygodnych informacji o bezpieczeństwie leczniczego stosowania czarnej porzeczki w czasie ciąży i karmienia piersią, dlatego wobec braku rozstrzygających danych zaleca się, by kobiety w ciąży i karmiące piersią unikały herbat, ekstraktów i oleju z nasion, aby chronić zdrowie matki i dziecka. W tych okresach zawsze warto skonsultować się ze specjalistą przed zastosowaniem jakiegokolwiek suplementu lub rośliny leczniczej, ponieważ brak szczegółowych badań uzasadnia ostrożność.
Skaza krwotoczna i operacje
Olej z nasion czarnej porzeczki może spowalniać krzepnięcie krwi i zwiększać ryzyko siniaków i krwawień, dlatego osoby ze skazą krwotoczną powinny zachować ostrożność i skonsultować się z lekarzem przed użyciem produktów na bazie tej rośliny. Z uwagi na to samo potencjalne działanie przeciwzakrzepowe zaleca się odstawienie oleju z nasion co najmniej 2 tygodnie przed każdym planowanym zabiegiem chirurgicznym, co pomaga uniknąć powikłań krwotocznych w trakcie zabiegu i po nim i powinno zostać uzgodnione z zespołem medycznym.
Działanie moczopędne i gospodarka wodna
Czarna porzeczka (Ribes nigrum), a zwłaszcza jej liście, ma łagodne właściwości moczopędne. Dlatego osoby, które muszą kontrolować gospodarkę wodną, na przykład z powodu niewydolności nerek lub serca, a także osoby przyjmujące już leki moczopędne powinny zachować ostrożność i porozmawiać z lekarzem przed użyciem herbat lub ekstraktów z tej rośliny, ze względu na ryzyko sumowania się działania.
Interakcje z lekami
Czarna porzeczka może wchodzić w interakcje z niektórymi lekami, a zwłaszcza olej z nasion może nasilać działanie leków spowalniających krzepnięcie krwi, takich jak dalteparyna, diklofenak, enoksaparyna, heparyna, ibuprofen, klopidogrel, kwas acetylosalicylowy (aspiryna), naproksen i warfaryna, zwiększając ryzyko siniaków i krwawień. Olej z nasion może też zwiększać ryzyko drgawek u osób przyjmujących fenotiazyny, takie jak chlorpromazyna, flufenazyna, perfenazyna, prochlorperazyna, tiorydazyna i trifluoperazyna, a herbata z liści może sumować swoje działanie z działaniem leków moczopędnych. Dlatego tak ważne jest informowanie lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach i suplementach, aby uniknąć niepożądanych interakcji.
Skutki uboczne
Owoce, liście i kwiaty czarnej porzeczki spożywane jako żywność są zwykle bezpieczne i dobrze tolerowane, a sok, ekstrakt i olej z nasion wydają się bezpieczne, gdy stosuje się je w odpowiedni sposób w celach leczniczych. Brakuje jednak wystarczających informacji o bezpieczeństwie i skutkach ubocznych stosowania bezpośrednio na skórę, a choć roślina pojawia się w niektórych produktach do użytku zewnętrznego, wrażliwość poszczególnych osób jest różna, dlatego przed użyciem zaleca się wykonanie próby uczuleniowej na niewielkim fragmencie skóry. W razie wystąpienia reakcji niepożądanej należy przerwać stosowanie i skonsultować się ze specjalistą.
Ciekawostki
Pochodzenie i uprawa
Czarna porzeczka (Ribes nigrum) ma bogatą historię i rozległy obszar naturalnego występowania, obejmujący umiarkowane rejony Europy Środkowej i Północnej oraz północną Azję. Jej uprawa w Europie rozpoczęła się w ostatnich dekadach XVII wieku i od tego czasu roślinę ceni się zarówno za owoce, jak i za przypisywane jej właściwości lecznicze. Przystosowanie do chłodnego klimatu sprzyjało jej rozprzestrzenianiu się, a czarna porzeczka stała się stałym elementem ogrodów i upraw polowych, co dobrze pokazuje, jak rośliny kształtują ludzkie odżywianie i zdrowie.
Przydomek „czarne złoto”
Czarną porzeczkę często nazywa się „czarnym złotem” lub superżywnością ze względu na bogactwo składników odżywczych, ponieważ zawiera wyjątkowo dużo witaminy C i pod tym względem zdecydowanie przewyższa znane owoce, takie jak pomarańcza czy borówka. Oprócz witaminy C jest obfitym źródłem przeciwutleniaczy, takich jak antocyjany i polifenole, a przydomek odzwierciedla wysoką wartość odżywczą przypisywaną temu owocowi, który oferuje więcej niż tylko niepowtarzalny smak i jest dobrym przykładem żywności funkcjonalnej.
Rola podczas II wojny światowej
W czasie II wojny światowej czarna porzeczka odegrała ważną rolę w Wielkiej Brytanii, gdzie wobec niedoboru owoców cytrusowych rząd zachęcał do jej uprawy jako źródła witaminy C, a syrop z porzeczek rozdawano bezpłatnie dzieciom, co pomogło uniknąć niedoborów żywieniowych w czasie wojny. Epizod ten pokazuje strategiczne znaczenie, jakie roślina zyskała dla zdrowia publicznego w krytycznym okresie, i pomaga zrozumieć, dlaczego stała się symbolem odporności na przeciwności.
Zakaz uprawy w Stanach Zjednoczonych
Przez wiele lat uprawa czarnej porzeczki była zakazana w niektórych częściach Stanów Zjednoczonych, ponieważ roślina jest żywicielem pośrednim rdzy wejmutkowo-porzeczkowej (Cronartium ribicola), choroby grzybowej, która powodowała ogromne straty w lasach sosnowych i uderzała w przemysł drzewny. Zakaz miał chronić ten zasób gospodarczy, jednak wraz z wyhodowaniem odmian odpornych i lepszym poznaniem choroby był stopniowo znoszony w wielu stanach. Ta historia ilustruje wyzwania związane ze zwalczaniem chorób roślin i złożoność zależności ekologicznych, a także pokazuje, jak czarna porzeczka mimo przeszkód odzyskała swoje miejsce w rolnictwie.
Najczęściej zadawane pytania
Do czego stosuje się herbatę z czarnej porzeczki?
W tradycji ludowej herbatę z czarnej porzeczki stosuje się jako wsparcie trawienia, przy łagodnych bólach stawów i dolegliwościach dróg moczowych, co wiąże się z przypisywanym roślinie działaniem przeciwutleniającym, przeciwzapalnym i immunomodulującym. Większość tych działań zaobserwowano w badaniach laboratoryjnych lub wstępnych, dlatego herbata może być elementem zdrowego trybu życia, ale nie zastępuje opieki lekarskiej.
Jak najlepiej przygotować herbatę z czarnej porzeczki?
W przypadku suszonych liści od 1 do 2 łyżeczek zalewa się filiżanką wrzącej wody i parzy od 5 do 10 minut, a następnie przecedza. Świeże lub suszone owoce wystarczy lekko rozgnieść, zalać gorącą wodą i parzyć przez ten sam czas, a wybór między tymi dwiema formami zależy od dostępności i indywidualnych upodobań.
Czy herbata z czarnej porzeczki ma przeciwwskazania?
Tak, kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny unikać leczniczego stosowania z powodu braku danych o bezpieczeństwie, a osoby ze skazą krwotoczną lub przyjmujące leki przeciwzakrzepowe muszą zachować ostrożność, zwłaszcza w przypadku oleju z nasion, który może spowalniać krzepnięcie. Ponieważ liście mają łagodne działanie moczopędne, osoby z niewydolnością nerek lub serca, osoby, które muszą kontrolować gospodarkę wodną, oraz osoby przyjmujące już leki moczopędne powinny porozmawiać z lekarzem przed piciem tej herbaty.
Czy herbata z czarnej porzeczki wspiera odporność?
Czarna porzeczka jest cennym źródłem witaminy C, składnika niezbędnego dla funkcjonowania układu odpornościowego, a tradycja łączy herbatę ze wspieraniem naturalnych mechanizmów obronnych organizmu, choć witamina ta występuje głównie w owocach. Wstępne badania analizują też immunomodulujące działanie innych fitozwiązków rośliny, ale nie ma potwierdzenia klinicznego, że sama herbata zmniejsza ryzyko infekcji.
Czy mogę stosować tę herbatę przy problemach skórnych?
Herbatę zwykle się pije, a stosowanie zewnętrzne przy problemach skórnych dotyczy przede wszystkim oleju z nasion, obecnego w niektórych kosmetykach. Ponieważ brakuje danych o bezpieczeństwie stosowania bezpośrednio na skórę, najlepiej wykonać próbę uczuleniową i zasięgnąć porady dermatologa przed zastosowaniem rośliny w jakimkolwiek schorzeniu skóry.
Czy herbata z liści czarnej porzeczki działa moczopędnie?
Liście czarnej porzeczki mają łagodne właściwości moczopędne i tradycyjnie stosuje się je w celu zwiększenia ilości moczu przy drobnych dolegliwościach dróg moczowych. To samo działanie wymaga ostrożności u osób, które muszą kontrolować gospodarkę wodną, na przykład z powodu niewydolności nerek lub serca, oraz u osób przyjmujących już leki moczopędne, ze względu na ryzyko sumowania się działania.
Uwaga: ta treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady specjalisty. Przed zastosowaniem roślin leczniczych skonsultuj się z lekarzem lub fitoterapeutą, zwłaszcza w ciąży, w okresie karmienia piersią lub podczas przyjmowania leków.
Referencje i badania naukowe
Recenzowane Badania Naukowe (4)
- PMC2023 Ejaz A, et al. Biological activities, therapeutic potential, and pharmacological aspects of blackcurrants (Ribes nigrum L): A comprehensive review. Food Sci Nutr. 2023.
- PMC2014 Luzak B, et al. Extract from Ribes nigrum leaves in vitro activates nitric oxide synthase (eNOS) and increases CD39 expression in human endothelial cells. J Physiol Biochem. 2014.
- PMC2019 Tian Y, et al. Compositional Diversity among Blackcurrant (Ribes nigrum) Cultivars Originating from European Countries. J Agric Food Chem. 2019.
- PMC2015 Vagiri M, et al. Phenolic compounds in blackcurrant (Ribes nigrum L.) leaves relative to leaf position and harvest date. Food Chem. 2015.
Lektury Uzupełniające (1)
- European Medicines Agency. Ribis nigri folium: herbal medicinal product. EMA.
