Dysphania ambrosioides (L.) Mosyakin & Clemants / Komosa piżmowa, w kuchni znana raczej pod meksykańską nazwą epazote, a w Brazylii jako erva-de-santa-maria, mastruz lub mentruz, to jednoroczna lub krótkowieczna wieloletnia roślina zielna o silnie aromatycznych liściach, należąca do rodziny Amaranthaceae. Pochodzi z Ameryki Środkowej i Południowej, a do wielu tropikalnych i subtropikalnych regionów świata trafiła zarówno ze względu na zastosowanie lecznicze, jak i kulinarne. Od stuleci zajmuje miejsce w medycynie tradycyjnej wielu kultur, zwłaszcza w Ameryce Łacińskiej, gdzie sięga się po nią przy szerokim wachlarzu dolegliwości.
W brazylijskiej tradycji ludowej roślina wyróżnia się jako środek przeciwrobaczy i przeciwzapalny, a jej zastosowania sięgają od wydalania pasożytów jelitowych po łagodzenie bólu i stanów zapalnych. Jej skład fitochemiczny obejmuje monoterpeny, seskwiterpeny, kwasy fenolowe i flawonoidy, wiązane z aktywnością biologiczną badaną w laboratorium. Badania eksperymentalne analizują część tych tradycyjnych zastosowań, choć dowody kliniczne u ludzi są wciąż ograniczone. Ponieważ główny składnik olejku eterycznego, askarydol, jest toksyczny, warto wyraźnie oddzielić kulinarne użycie świeżych liści w małej ilości od skoncentrowanego stosowania leczniczego, które wymaga dużej ostrożności.
Nazwy ludowe i międzynarodowe
- Polski: epazote, komosa piżmowa.
- Angielski: American wormseed, epazote, Jesuit’s tea, Mexican tea, wormseed.
- Francuski: ansérine vermifuge, épazote, thé des Jésuites, thé du Mexique.
- Hiszpański: apazote, epazote, ka’are, paico, paico macho, pasote.
- Niemiecki: Epazote, Mexikanischer Drüsengänsefuß, Mexikanischer Traubentee, Mexiko-Drüsengänsefuß, Wohlriechender Gänsefuß.
- Portugalski: chá-do-méxico, erva-de-santa-maria, erva-formigueira, lombrigueira, mastruço, mastruz, mentruz, quenopódio (BR); erva-de-santa-maria (PT).
- Włoski: ambrosia messicana, epazote, farinello aromatico, tè messicano.
Synonimy botaniczne
Najczęściej spotykanym w literaturze naukowej synonimem botanicznym Dysphania ambrosioides jest Chenopodium ambrosioides L., nazwa, pod którą gatunek opisał Linneusz. Była ona powszechnie używana aż do rewizji taksonomicznej, która na początku XXI wieku przeniosła gatunek do rodzaju Dysphania. Z tego powodu wiele starszych badań farmakologicznych nadal posługuje się dawną nazwą. Inne odnotowane synonimy to:
- Ambrina ambrosioides (L.) Spach
- Ambrina anthelmintica (L.) Spach
- Ambrina incisa Moq.
- Ambrina parvula Phil.
- Ambrina spathulata Moq.
- Atriplex ambrosioides (L.) Crantz
- Atriplex anthelmintica (L.) Crantz
- Blitum ambrosioides (L.) Beck
- Botrys ambrosioides (L.) Nieuwl.
- Botrys anthelmintica (L.) Nieuwl.
- Chenopodium amboanum (Murr) Aellen
- Chenopodium angustifolium Pav. ex Moq.
- Chenopodium anthelminticum L.
- Chenopodium citriodorum Steud.
- Chenopodium cuneifolium Vent. ex Moq.
- Chenopodium integrifolium Vorosch.
- Chenopodium querciforme Murr
- Chenopodium sancta-maria Vell.
- Chenopodium santamaria Vell.
- Chenopodium spathulatum (Moq.) Sieber ex Moq.
- Chenopodium suffruticosum Willd.
- Chenopodium vagans Standl.
- Chenopodium variegatum Gouan
- Dysphania anthelmintica (L.) Mosyakin & Clemants
- Orthosporum ambrosioides (L.) Kostel.
- Orthosporum suffruticosum Kostel.
- Roubieva anthelmintica (L.) Hook. & Arn.
- Teloxys ambrosioides (L.) W.A. Weber
- Vulvaria ambrosioides (L.) Bubani
Rodzina botaniczna: Amaranthaceae
Dysphania ambrosioides należy do rodziny Amaranthaceae, obszernej i rozpowszechnionej na całym świecie grupy roślin kwiatowych, która obejmuje około 180 rodzajów i 2500 gatunków, a w obecnym ujęciu włącza także dawną rodzinę Chenopodiaceae. Rodzina wyróżnia się dużą różnorodnością morfologiczną i obecnością gatunków o znaczeniu spożywczym, ozdobnym i leczniczym, takich jak szarłat, burak, szpinak i komosa ryżowa. Jej przedstawiciele mają zwykle liście pojedyncze, drobne kwiaty, a owocami są niełupki lub pęcherzyki (utriculus).
Komosa piżmowa dzieli z całą rodziną łatwość przystosowania się do różnych środowisk, w tym siedlisk przekształconych przez człowieka i poboczy dróg, a także zdolność wytwarzania metabolitów wtórnych o aktywności biologicznej. Wiele gatunków z tej grupy cenionych jest w różnych kulturach za walory odżywcze i lecznicze. W komosie piżmowej badania fitochemiczne wykazały obecność saponin, flawonoidów i alkaloidów, czyli związków, które pomagają wyjaśnić aktywność biologiczną badaną w doświadczeniach laboratoryjnych.
Wykorzystywane części do herbat i preparatów
Najczęściej wykorzystuje się liście, świeże i w małej ilości jako przyprawę kuchenną lub suszone do domowych preparatów. Kwiaty, nasiona i kwitnące części nadziemne są natomiast tradycyjnie źródłem olejku eterycznego bogatego w askarydol, co sprawia, że skoncentrowane stosowanie lecznicze tych części jest szczególnie ryzykowne.
- Części nadziemne
- Kwiaty
- Liście
- Nasiona
Etnobotaniczne i tradycyjne zastosowania
Poniższe zastosowania pochodzą z zapisów medycyny ludowej i etnobotaniki, bez porównywalnego potwierdzenia klinicznego, a kilka z nich jest dziś odradzanych ze względu na toksyczność obecnego w roślinie askarydolu.
- Bóle reumatyczne (stosowanie ludowe)
- Gojenie ran (tradycyjne stosowanie zewnętrzne na rany)
- Infekcje grzybicze (zapis tradycyjny)
- Łagodzenie kolki jelitowej i wzdęć (zapis tradycyjny)
- Malaria (zapis tradycyjny w niektórych regionach, bez potwierdzenia klinicznego)
- Obniżanie gorączki (stosowanie ludowe)
- Przyprawa kuchenna (świeże liście w małej ilości, jak w meksykańskiej fasoli)
- Środek przeciwrobaczy (zapis tradycyjny dotyczący pasożytów jelitowych, dziś odradzany do stosowania wewnętrznego)
- Wspomaganie trawienia (tradycyjne wsparcie trawienia)
Właściwości terapeutyczne
Wymienione właściwości podsumowują to, co tradycja przypisuje roślinie, oraz to, co analizują badania laboratoryjne i doświadczenia na zwierzętach. Nie jest to równoznaczne z udowodnioną skutecznością u ludzi ani nie uprawnia do stosowania wewnętrznego bez porady specjalisty.
- Antybakteryjne (aktywność olejku eterycznego zaobserwowana w testach laboratoryjnych)
- Przeciwgorączkowe (zapis tradycyjny dotyczący obniżania gorączki)
- Przeciwgrzybicze (aktywność zaobserwowana w testach laboratoryjnych)
- Przeciwmalaryczne (aktywność zaobserwowana w badaniach laboratoryjnych, bez potwierdzenia klinicznego)
- Przeciwreumatyczne (zapis tradycyjny dotyczący łagodzenia bólów reumatycznych)
- Przeciwrobacze (zapis tradycyjny związany z askarydolem, dziś odradzane do stosowania wewnętrznego z powodu toksyczności)
- Przeciwutleniające (aktywność zaobserwowana w testach laboratoryjnych)
- Przeciwzapalne (zapis tradycyjny, z aktywnością analizowaną w badaniach eksperymentalnych)
- Regenerujące kości (działanie badane we wstępnych doświadczeniach na zwierzętach, bez potwierdzenia u ludzi)
- Rozkurczowe (rozluźniający wpływ na mięśnie gładkie zaobserwowany w badaniach eksperymentalnych)
- Wspomagające gojenie ran (zapis tradycyjny dotyczący zewnętrznego stosowania na rany)
- Wspomagające trawienie (zapis tradycyjny dotyczący wsparcia trawienia)
Profil fitochemiczny
Dysphania ambrosioides zawiera związki z różnych klas chemicznych, a w jej olejku eterycznym dominują monoterpeny, wśród których wyróżniają się askarydol, p-cymen i karwakrol. Proporcje tych związków znacznie się różnią w zależności od pochodzenia geograficznego, części rośliny i fazy rozwoju. Do głównych opisanych składników należą:
- Alkaloidy
- Askarydol (główny składnik olejku eterycznego)
- Flawonoidy
- Garbniki
- Karwakrol
- Kwasy fenolowe
- Monoterpeny
- Saponiny
- Seskwiterpeny (takie jak β-kariofilen)
Askarydol, monoterpenowy endonadtlenek, odpowiada jednocześnie za sławę rośliny jako środka przeciwrobaczego i za jej toksyczność. Granica między ilością działającą na pasożyty a ilością toksyczną dla organizmu człowieka jest wąska, dlatego olejek eteryczny należy traktować jako produkt niebezpieczny, a nie jako domowy środek.
Formy przygotowania (herbaty, nalewki, ekstrakty)
Warto rozróżnić dwa bardzo odmienne sposoby użycia rośliny. Użycie kulinarne, ze świeżymi liśćmi w małej ilości jako przyprawą, tradycja uznaje za bezpieczne, natomiast skoncentrowane stosowanie lecznicze, zwłaszcza w postaci olejku eterycznego, kumuluje askarydol i odpowiada za ciężkie zatrucia opisane w literaturze medycznej.
- Ekstrakt płynny
- Ekstrakt suchy
- Herbata (napar lub odwar), wyłącznie pod nadzorem specjalisty
- Kataplazm ze świeżych liści (stosowanie zewnętrzne)
- Nalewka (stosowanie zewnętrzne)
- Olejek eteryczny (wyłącznie zewnętrznie i z najwyższą ostrożnością, nigdy wewnętrznie)
- Przyprawa kuchenna (świeże liście w małej ilości)
Synergia z innymi roślinami
Tradycyjne połączenie z roślinami przeciwrobaczymi
W medycynie ludowej komosa piżmowa występuje w połączeniu z innymi roślinami tradycyjnie stosowanymi przeciw robakom, takimi jak czosnek (Allium sativum) i pestki dyni (Cucurbita pepo), w domowych preparatach przeznaczonych do wydalania pasożytów jelitowych. Nie ma badań klinicznych potwierdzających synergiczne działanie tej kombinacji. Ponadto toksyczność askarydolu wyklucza samodzielne stosowanie, a każde takie użycie wymaga oceny pracownika ochrony zdrowia, który dysponuje dziś bezpieczniejszymi konwencjonalnymi lekami przeciwpasożytniczymi.
Tradycyjne okłady na miejscowe bóle i stany zapalne
Przy miejscowych bólach i stanach zapalnych tradycja łączy komosę piżmową z roślinami badanymi pod kątem działania przeciwzapalnego, takimi jak kurkuma (Curcuma longa) i imbir (Zingiber officinale), w kataplazmach lub okładach nakładanych na skórę. To tradycyjny zapis stosowania zewnętrznego, bez potwierdzenia synergii w badaniach klinicznych, którego nie należy przenosić na wewnętrzne przyjmowanie komosy piżmowej, ponieważ ze względu na ryzyko działań niepożądanych wymaga ono nadzoru specjalisty.
Przepisy i protokoły użycia
Kataplazm ze świeżych liści na stłuczenia i bóle mięśni
Składniki: świeże liście komosy piżmowej i odrobina gorącej wody.
Przygotowanie: Rozgnieść świeże liście na pastę i lekko ją podgrzać w kąpieli wodnej lub z odrobiną gorącej wody, sprawdzając temperaturę na grzbiecie dłoni przed nałożeniem. Rozprowadzić pastę bezpośrednio na bolesnym miejscu, przykryć czystą ściereczką i pozostawić na 30 minut do 1 godziny, powtarzając 2 do 3 razy dziennie. Ten kataplazm tradycyjnie stosuje się w celu łagodzenia bólów mięśni, stłuczeń i miejscowych stanów zapalnych. Należy przerwać stosowanie, jeśli pojawi się zaczerwienienie, swędzenie lub pieczenie, ponieważ roślina może podrażniać wrażliwą skórę.
Tradycyjny napar na trawienie
Składniki: niewielka ilość suszonych liści komosy piżmowej i wrząca woda, w proporcjach wskazanych przez specjalistę.
Przygotowanie: Umieścić liście w filiżance, zalać wrzącą wodą, przykryć i parzyć przez kilka minut, a następnie przecedzić. W tradycji ludowej letni napar pije się po posiłkach przy niestrawności i wzdęciach. Ponieważ jednak roślina zawiera askarydol, ilości, częstotliwości i czasu stosowania nie należy ustalać na własną rękę, dlatego przed przygotowaniem naparu trzeba skonsultować się ze specjalistą. Napar jest przeciwwskazany w ciąży, w okresie karmienia piersią i u dzieci, a stosowanie, jeśli zostanie dopuszczone, powinno być doraźne i nigdy długotrwałe.
Nalewka do użytku zewnętrznego
Składniki: 50 g suszonych liści i kwiatów komosy piżmowej oraz 250 ml alkoholu zbożowego o stężeniu 70%.
Przygotowanie: Umieścić liście i kwiaty w naczyniu z ciemnego szkła, zalać alkoholem i pozostawić do maceracji na 14 dni w ciemnym miejscu, codziennie wstrząsając. Następnie przecedzić i przechowywać w ciemnej, szczelnie zamkniętej butelce, poza zasięgiem dzieci. W tradycji ludowej nalewkę stosuje się wyłącznie zewnętrznie, rozcieńczoną wodą, do okładów i miejscowych nacierań. Nie wolno jej przyjmować doustnie ani stosować jako środka przeciwrobaczego, ponieważ alkohol wydobywa z rośliny askarydol, a niekontrolowane stosowanie wewnętrzne niesie ryzyko ciężkiego zatrucia.
Świeże liście jako przyprawa do fasoli
Składniki: ugotowana fasola i mała gałązka świeżych liści komosy piżmowej.
Przygotowanie: Umyć liście i dodać je do fasoli w ostatnich minutach gotowania, a osoby wolące łagodniejszy smak mogą wyjąć gałązkę przed podaniem. Taki sposób użycia utrwaliła kuchnia meksykańska pod nazwą epazote: zioło trafia do potrawy jako przyprawa w małej ilości i tradycyjnie stosuje się je, by ograniczyć wzdęcia po roślinach strączkowych. Jest to okazjonalne użycie kulinarne, zupełnie inne niż skoncentrowane stosowanie lecznicze.
Powyższe preparaty opierają się na tradycyjnych przekazach i nie zastępują fachowej porady. Przed każdym zastosowaniem wewnętrznym należy zapoznać się z przeciwwskazaniami i interakcjami opisanymi w niniejszym artykule.
Powiązane terapie
Fitoterapia kliniczna
W fitoterapii klinicznej Dysphania ambrosioides jest badana pod kątem działania przeciwpasożytniczego, przeciwzapalnego i wspomagającego gojenie ran. Standaryzowane ekstrakty z rośliny bada się z myślą o opracowaniu leków roślinnych, ze szczególnym uwzględnieniem bezpieczeństwa, ponieważ toksyczność askarydolu ogranicza stosowanie wewnętrzne. Jeśli istnieją wskazania, zalecenia są indywidualne, uwzględniają stężenie substancji czynnych i stan zdrowia każdego pacjenta oraz wymagają nadzoru specjalisty w celu monitorowania działań niepożądanych i interakcji z lekami.
Tradycyjna medycyna rdzennych ludów
W wielu rdzennych społecznościach Ameryki Łacińskiej komosa piżmowa jest filarem medycyny tradycyjnej, obecnym w rytualnych praktykach uzdrawiania i w środkach na różne dolegliwości, od problemów żołądkowo-jelitowych po choroby skóry. Wiedza o jej stosowaniu przekazywana jest ustnie i stanowi część holistycznego systemu opieki zdrowotnej, w którym roślina łączy się z aspektami duchowymi i kulturowymi. Sposób przygotowania i podawania różni się w zależności od tradycji danego ludu.
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Ostrzeżenie dotyczące olejku eterycznego
Najważniejsze rozróżnienie w przypadku komosy piżmowej to oddzielenie przyprawy od skoncentrowanego środka leczniczego. Olejek eteryczny z rośliny jest bogaty w askarydol, związek z udokumentowaną historią ciężkich zatruć i zgonów, także u dzieci, gdy stosowano go w skoncentrowanej postaci jako tradycyjny środek przeciwrobaczy. Dlatego olejku eterycznego z rośliny NIGDY nie wolno stosować wewnętrznie, ze względu na realne i udokumentowane ryzyko ciężkiego zatrucia i śmierci, nawet w dawkach uznawanych tradycyjnie za przeciwrobacze. Tradycyjne użycie kulinarne (świeże liście, mała ilość, jako przyprawa) uznaje się za bezpieczne i różni się ono od skoncentrowanego stosowania leczniczego.
Ogólne przeciwwskazania
Nie stosować w ciąży i w okresie karmienia piersią poza okazjonalną przyprawą kuchenną, ponieważ roślina ma potencjał poronny i jest toksyczna dla płodu oraz karmionego niemowlęcia. Nie stosować także wewnętrznie u dzieci poza okazjonalną przyprawą kuchenną, co dotyczy herbat, nalewek i ekstraktów, a tym bardziej olejku eterycznego. Osoby z chorobami wątroby lub nerek oraz osoby z drgawkami lub padaczką w wywiadzie również powinny unikać stosowania leczniczego. Pacjenci przyjmujący leki przeciwzakrzepowe lub leki działające na ośrodkowy układ nerwowy, takie jak leki uspokajające i przeciwpadaczkowe, muszą przed zastosowaniem jakiegokolwiek preparatu skonsultować się z lekarzem ze względu na ryzyko interakcji.
Skutki uboczne i objawy zatrucia
Niewłaściwe stosowanie lub wysokie dawki komosy piżmowej mogą wywołać nudności, wymioty, biegunkę, zawroty głowy, ból głowy i drgawki, a w skrajnych przypadkach niewydolność krążeniowo-oddechową i śpiączkę. Toksyczność wiąże się głównie z askarydolem zawartym w olejku eterycznym, a opisy zatruć olejkiem komosowym wskazują także na uszkodzenia wątroby, nerek i słuchu, również u dzieci. Przy stosowaniu miejscowym roślina może wywołać podrażnienie skóry u osób wrażliwych, a każdy objaw zatrucia po użyciu wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej.
Interakcje z lekami
Komosa piżmowa może wchodzić w interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi, z możliwym zwiększeniem ryzyka krwawień, oraz z lekami działającymi na ośrodkowy układ nerwowy, takimi jak leki uspokajające i przeciwpadaczkowe, zmieniając ich skuteczność lub sumując się z ich działaniem. Tę ostrożność uzasadniają badania na myszach, w których wdychany olejek eteryczny wykazywał działanie uspokajające za pośrednictwem układu GABA-ergicznego. Należy unikać łączenia z syntetycznymi lekami przeciwrobaczymi ze względu na ryzyko kumulacji toksyczności, a lekarza zawsze trzeba informować o stosowaniu roślin leczniczych.
Ciekawostki
Pochodzenie nazwy
Portugalska nazwa ludowa „erva-de-santa-maria” (ziele świętej Marii) wywodzi się ze skojarzenia rośliny z Maryją Panną w niektórych tradycjach ludowych, zwłaszcza w Ameryce Łacińskiej. Nazwy takie jak „mastruz” i „mentruz” to regionalne warianty, które odzwierciedlają różnorodność kulturową i językową miejsc, gdzie roślina jest używana. W Meksyku nazywa się ją epazote, słowem pochodzącym z języka nahuatl, i ma ona tradycyjne miejsce w kuchni.
Zastosowanie kulinarne w Meksyku
W Meksyku komosa piżmowa jest podstawowym składnikiem tradycyjnej kuchni i przyprawia się nią takie potrawy jak fasola, quesadillas, zupy i tamales, zawsze w postaci niewielkiej ilości świeżych liści. Oprócz ostrego, charakterystycznego smaku epazote ma tradycyjnie opinię środka wiatropędnego, stosowanego w celu ograniczenia wzdęć po spożyciu roślin strączkowych. To zastosowanie pokazuje, jak medycyna ludowa przenika do codziennej diety.
Od oficjalnego środka przeciwrobaczego do porzucenia
W pierwszej połowie XX wieku olejek komosowy, pozyskiwany z rośliny, był powszechnie stosowany jako środek przeciw glistom i tęgoryjcom i trafił nawet do oficjalnych farmakopei. Narastająca liczba doniesień o ciężkich zatruciach, w wielu przypadkach u dzieci, oraz pojawienie się bezpieczniejszych leków przeciwpasożytniczych doprowadziły do stopniowego porzucenia tego zastosowania. Z tej historii wywodzi się obecne ostrzeżenie przed spożywaniem olejku eterycznego.
Najczęściej zadawane pytania
Czy komosę piżmową mogą stosować dzieci?
Wewnętrznie dzieci nie powinny stosować komosy piżmowej poza okazjonalną przyprawą kuchenną. Herbaty, nalewki, a zwłaszcza olejek eteryczny narażają dziecko na askarydol, związek powiązany z ciężkimi zatruciami i zgonami dzieci w czasach, gdy roślinę stosowano jako środek przeciwrobaczy. Niewielkie ilości świeżych liści jako przyprawa w rodzinnych posiłkach należą do tradycyjnego użycia kulinarnego. Każde inne zastosowanie należy wcześniej omówić z pediatrą.
Czym różni się komosa piżmowa od mastruço?
Erva-de-santa-maria, mastruz i mastruço to brazylijskie nazwy ludowe często używane dla tej samej rośliny, Dysphania ambrosioides. W niektórych regionach Brazylii nazwa „mastruço” oznacza jednak także inne gatunki, takie jak Coronopus didymus (obecnie Lepidium didymum), o odmiennych cechach botanicznych i zastosowaniach. Dlatego sprawdzenie nazwy naukowej jest najpewniejszym sposobem, by upewnić się, że używa się właściwej rośliny.
Czy regularne picie herbaty z komosy piżmowej jest bezpieczne?
Regularne picie herbaty lub spożywanie jej w dużych ilościach nie jest bezpieczne, ponieważ roślina zawiera askarydol, toksyczny związek, który może wywołać poważne skutki uboczne, zwłaszcza w obrębie wątroby i nerek. Jeśli roślina jest stosowana leczniczo, powinno to być użycie doraźne, w ilości ustalonej przez specjalistę, który może też wskazać bezpieczniejsze rozwiązania dla osób potrzebujących stałego stosowania.
Czy olejek eteryczny z komosy piżmowej można przyjmować doustnie?
Olejku eterycznego z rośliny nigdy nie wolno stosować wewnętrznie, ze względu na realne i udokumentowane ryzyko ciężkiego zatrucia i śmierci, nawet w dawkach uznawanych tradycyjnie za przeciwrobacze. Bogaty w askarydol olejek wiąże się z przypadkami śmiertelnymi opisanymi w literaturze medycznej, także u dzieci, i dopuszcza się wyłącznie jego zewnętrzne stosowanie, i to z najwyższą ostrożnością.
Czy komosę piżmową można stosować jako przyprawę?
Tradycyjne użycie kulinarne, ze świeżymi liśćmi w małej ilości, jak w meksykańskiej fasoli przyprawianej epazote, uznaje się za bezpieczne i zupełnie inne niż skoncentrowane stosowanie lecznicze. Ważne jest, by nie mylić okazjonalnej przyprawy z mocnymi herbatami, nalewkami czy olejkiem eterycznym, które koncentrują askarydol i wymagają porady specjalisty lub, w przypadku olejku, są wykluczone ze stosowania wewnętrznego.
Czy kobiety w ciąży i karmiące piersią mogą stosować komosę piżmową?
Kobiety w ciąży i karmiące piersią nie powinny stosować rośliny poza okazjonalną przyprawą kuchenną, ponieważ ma ona potencjał poronny, a askarydol może być toksyczny dla płodu i karmionego niemowlęcia. Herbaty, nalewki, ekstrakty i olejek eteryczny są w tym okresie wykluczone, a wszelkie wątpliwości należy omówić z położnikiem lub specjalistą prowadzącym ciążę.
Uwaga: ta treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady specjalisty. Przed zastosowaniem roślin leczniczych skonsultuj się z lekarzem lub fitoterapeutą, zwłaszcza w ciąży, w okresie karmienia piersią lub podczas przyjmowania leków.
Referencje i badania naukowe
Zobacz Wszystkie 10 Cytowanych Źródeł
- PMC1951 Agosto D. Chenopodium oil poisoning in children. Acta Paediatr Lat. 1951.
- PMC2021 Dougnon G, et al. Role of Ascaridole and p-Cymene in the Sleep-Promoting Effects of Dysphania ambrosioides Essential Oil via the GABAergic System in a ddY Mouse Inhalation Model. J Nat Prod. 2021.
- PMC2025 Heredia Severino A, et al. Essential Oils and Extracts from Epazote (Dysphania ambrosioides): A Phytochemical Treasure with Multiple Applications. Plants (Basel). 2025.
- PMC2021 Kandsi F, et al. Phytochemical Analysis, Antispasmodic, Myorelaxant, and Antioxidant Effect of Dysphania ambrosioides (L.) Mosyakin and Clemants Flower Hydroethanolic Extracts and Its Chloroform and Ethyl Acetate Fractions. Molecules. 2021.
- PMC2022 Kandsi F, et al. Antibacterial and Antioxidant Activity of Dysphania ambrosioides (L.) Mosyakin and Clemants Essential Oils: Experimental and Computational Approaches. Antibiotics (Basel). 2022.
- PMC2022 Kandsi F, et al. Evaluation of Acute and Subacute Toxicity and LC-MS/MS Compositional Alkaloid Determination of the Hydroethanolic Extract of Dysphania ambrosioides (L.) Mosyakin and Clemants Flowers. Toxins (Basel). 2022.
- PMC2024 Kandsi F, et al. Dysphania ambrosioides (L.) Mosyakin and Clemants: bridging traditional knowledge, photochemistry, preclinical investigations, and toxicological validation for health benefits. Naunyn Schmiedebergs Arch Pharmacol. 2024.
- PMC1968 Kociolek G, et al. Toxic damage to hearing during poisoning with chenopodium oil. Otolaryngol Pol. 1968.
- PMC2010 Pereira WS, et al. Evaluation of the subchronic toxicity of oral treatment with Chenopodium ambrosioides in mice. J Ethnopharmacol. 2010.
- PMC1996 Montoya-Cabrera MA, et al. Fatal poisoning caused by oil of epazote, Chenopodium graveolens. Gac Med Mex. 1996.
