Kajeput (Melaleuca cajuputi Powell) to drzewo z rodziny Myrtaceae, pochodzące z północnej Australii, Nowej Gwinei i Azji Południowo-Wschodniej, łatwe do rozpoznania po jasnej, papierowatej korze, która łuszczy się cienkimi warstwami, oraz po kłosach białych lub zielonkawych kwiatów. Jego nazwa pochodzi od malajskiego „kayu putih”, wyrażenia oznaczającego „białe drzewo” lub „białe drewno”, w nawiązaniu do koloru kory, a roślina jest źródłem olejku kajeputowego, stosowanego od stuleci w tradycyjnej medycynie regionu.
W wielu kulturach tradycja sięga po kajeput, aby łagodzić bóle, stany zapalne i dolegliwości oddechowe, a zastosowania te wiąże się zwykle z bogactwem jego składników aromatycznych, zwłaszcza 1,8-cyneolu. W badaniach laboratoryjnych odnotowano działanie przeciwbakteryjne i przeciwutleniające ekstraktów z tej rośliny, analizuje się też przypisywane olejkowi działanie przeciwzapalne, ale badań klinicznych z udziałem ludzi jest wciąż niewiele, więc te wyniki nie wystarczają do potwierdzenia skuteczności tradycyjnych zastosowań.
Nazwy ludowe i międzynarodowe
- Polski: kajeput, drzewo kajeputowe.
- Angielski: cajuput, cajuput tree, paperbark tea tree, white samet, white tea tree, white wood.
- Francuski: cajeput, cajeputier, mélaleuque blanc.
- Hiszpański: cayeput, cayeputí.
- Malajski i indonezyjski: kayu putih.
- Niemiecki: Cajeputbaum, Kajeputbaum.
- Portugalski: árvore-branca, cajepute, cajeputi, melaleuca.
- Włoski: cajeput.
W Brazylii nazwa melaleuca jest też powszechnie używana w odniesieniu do drzewa herbacianego (Melaleuca alternifolia), innego gatunku, z którego pozyskuje się olejek z drzewa herbacianego, dlatego warto zawsze sprawdzać nazwę naukową na etykiecie, aby nie pomylić tych dwóch olejków, które mają różny skład i odmienne tradycyjne zastosowania.
Synonimy botaniczne
Nomenklatura botaniczna Melaleuca cajuputi Powell obejmuje kilka synonimów, które wciąż pojawiają się w starszych pracach, w katalogach zielnikowych i w części literatury technicznej:
- Melaleuca saligna (J.F.Gmel.) Reinw. ex Blume
- Melaleuca trinervis Buch.-Ham.
- Pimentus saligna (J.F.Gmel.) Raf.
Choć Melaleuca cajuputi jest nazwą przyjętą, w literaturze mogą występować różne warianty, a nawet autorstwo nazwy bywa podawane w niektórych dokumentach technicznych jako Maton & Sm. ex R. Powell. Znajomość tej różnorodności taksonomicznej pomaga prawidłowo rozpoznać gatunek i jego podgatunki, takie jak Melaleuca cajuputi subsp. cumingiana, które wykazują odmienne cechy morfologiczne i chemiczne.
Rodzina botaniczna: Myrtaceae
Melaleuca cajuputi należy do rodziny Myrtaceae, rozległej i zróżnicowanej grupy roślin kwiatowych, obejmującej również goździkowca, eukaliptusy i gujawę. Rodzina słynie z obecności aromatycznych olejków eterycznych w liściach, łodygach i kwiatach, co tłumaczy zainteresowanie lecznicze i aromatyczne, jakie budzi wiele jej gatunków. Rodzina Myrtaceae jest szeroko rozprzestrzeniona na świecie, a jej największe skupisko występuje w Australii i Azji Południowo-Wschodniej, czyli właśnie w regionach, z których pochodzi kajeput.
Wykorzystywane części do herbat i preparatów
- Cienkie gałązki (destylowane razem z liśćmi)
- Liście (stosowane w tradycyjnych naparach i do destylacji olejku)
- Olejek eteryczny (pozyskiwany przez destylację liści i cienkich gałązek)
W praktyce niemal całe zainteresowanie handlowe i lecznicze skupia się na olejku eterycznym, pozyskiwanym ze świeżych liści i końcowych gałązek, natomiast liście pojawiają się także w domowych preparatach medycyny ludowej, których bezpieczeństwo przy stosowaniu wewnętrznym nie zostało dobrze ustalone.
Etnobotaniczne i tradycyjne zastosowania
Tradycyjne źródła opisują szeroki wachlarz zastosowań kajeputu, niemal zawsze związanych z olejkiem nakładanym na skórę lub wdychanym, a znacznie rzadziej ze stosowaniem wewnętrznym:
- Ludowy środek antyseptyczny na drobne rany
- Łagodny środek uspokajający i relaksujący, według tradycji
- Łagodzenie bólu i stanów zapalnych przy stosowaniu zewnętrznym
- Mazidło na bóle mięśni i stawów
- Środek odstraszający owady
- Środek przeciwrobaczy, w tradycyjnym przekazie o stosowaniu wewnętrznym, dziś odradzanym bez porady specjalisty
- Środek wspomagający przy infekcjach dróg oddechowych, w formie inhalacji
- Zakażenia układu moczowo-płciowego, w dawnych przekazach tradycyjnych bez potwierdzenia klinicznego
Stosowanie jako środka odstraszającego owady należy do tych zastosowań, które wzbudziły największe zainteresowanie praktyczne, a w jednym z badań oceniano olejek kajeputowy w puszkach aerozolowych przeciwko komarom przenoszącym dengę w tanich blokach mieszkalnych, choć tego typu wyniki nie zastępują środków odstraszających zarejestrowanych przez organy sanitarne. Zastosowania wewnętrzne, takie jak przeciwrobacze, należą natomiast do kontekstu historycznego i nie powinny być powtarzane w domu, ponieważ olejek eteryczny jest toksyczny po spożyciu.
Właściwości terapeutyczne
- Antyseptyczny (tradycyjne stosowanie do oczyszczania drobnych ran)
- Przeciwbakteryjny (działanie przeciw bakteriom zaobserwowane w badaniach laboratoryjnych)
- Przeciwdrobnoustrojowy (działanie przeciw drobnoustrojom zaobserwowane in vitro)
- Przeciwwirusowy (aktywność analizowana w badaniach laboratoryjnych i w symulacjach komputerowych, bez potwierdzenia klinicznego)
- Przeciwzapalny (efekt analizowany we wstępnych badaniach, bez potwierdzenia klinicznego)
- Uspokajający (działanie relaksujące opisywane przez tradycję)
- Wykrztuśny (tradycyjny przekaz o pomocy w odkrztuszaniu śluzu)
Większość dostępnych dowodów pochodzi z badań in vitro, w których ekstrakty z liści wykazywały działanie przeciwbakteryjne, a preparaty z rośliny testowano wobec różnych gatunków prątków. To obiecujące kierunki badań, ale nie zostały jeszcze potwierdzone w badaniach klinicznych z udziałem ludzi, a zatem nie uzasadniają stosowania kajeputu zamiast leczenia medycznego.
Profil fitochemiczny
- 1,8-cyneol (eukaliptol)
- Alfa-terpineol
- Limonen
- Pinen
- Terpinen
Najważniejszym składnikiem jest 1,8-cyneol, który może stanowić do 60% olejku, choć ten udział zmienia się w zależności od proweniencji, podgatunku i populacji, z której wywodzą się drzewa, a programy hodowlane testowały już spektroskopię w bliskiej podczerwieni jako szybki i tani sposób oceny właściwości olejku w liściach. Oprócz lotnych terpenów badania chemiczne pozwoliły wyizolować z gałązek i liści mniej znane związki, takie jak hybrydy beta-triketonu i flawanonu nazwane kajuputonami, których aktywność biologiczna jest wciąż słabo zbadana.
Formy przygotowania (herbaty, nalewki, ekstrakty)
- Ciepły okład (kilka kropli olejku eterycznego w wodzie)
- Herbata (napar z liści, tradycyjne zastosowanie, które należy omówić ze specjalistą)
- Inhalacja (para z olejkiem eterycznym, wyłącznie dla dorosłych)
- Maści i kremy (olejek eteryczny dodany do bazy kosmetycznej)
- Mazidło (olejek eteryczny rozcieńczony w oleju roślinnym)
We wszystkich formach stosowania zewnętrznego olejek eteryczny należy rozcieńczyć, zanim zetknie się ze skórą, ponieważ nałożony w postaci nierozcieńczonej może podrażniać skórę i błony śluzowe, a inhalacje parowe są zarezerwowane dla dorosłych i nigdy nie są przeznaczone dla niemowląt i małych dzieci. Olejek nie jest przeznaczony do spożycia doustnego, a napar z liści, choć odnotowany przez tradycję, nie ma ustalonej bezpiecznej dawki, dlatego każde zastosowanie wewnętrzne wymaga porady specjalisty.
Synergia z innymi roślinami
Drogi oddechowe
W aromaterapii bogaty w 1,8-cyneol olejek kajeputowy tradycyjnie łączy się z olejkiem eukaliptusowym (Eucalyptus globulus) i olejkiem z mięty pieprzowej (Mentha piperita) w inhalacjach stosowanych przez dorosłych przy uczuciu zatkanego nosa podczas grypy, przeziębienia i zapalenia oskrzeli. Tradycja wiąże tę mieszankę ze swobodniejszym oddychaniem, ale ponieważ wszystkie trzy olejki zawierają substancje mogące wywołać skurcz oskrzeli u osób wrażliwych, nie powinny jej wdychać niemowlęta i małe dzieci, a osoby z astmą przed wypróbowaniem potrzebują porady lekarza.
Bóle mięśni i stawów
Przy bólach mięśni i stawów tradycja łączy olejek kajeputowy z olejkami eterycznymi z imbiru (Zingiber officinale) i rozmarynu (Rosmarinus officinalis), zawsze rozcieńczonymi w oleju roślinnym do masażu. Przypisywane kajeputowi działanie przeciwzapalne, w połączeniu z uczuciem rozgrzania, które zwykle kojarzy się z imbirem i rozmarynem, wyjaśnia ludowe stosowanie tej mieszanki w relaksujących masażach, choć połączenia tego nie testowano w badaniach klinicznych.
Pielęgnacja skóry
Połączenie olejku kajeputowego z lawendą (Lavandula angustifolia) i drzewem herbacianym (Melaleuca alternifolia) tradycyjnie stosuje się jako mieszankę antyseptyczną na drobne rany, ukąszenia owadów i łagodne podrażnienia skóry, przy czym lawenda dodaje delikatnego zapachu, który tradycja uważa za kojący. Mieszankę należy przed nałożeniem rozcieńczyć w oleju roślinnym, a rozległe lub głębokie rany albo rany z objawami zakażenia wymagają oceny specjalisty.
Przepisy i protokoły użycia
Inhalacja przy zatkanym nosie
Preparat tradycyjnie stosowany przez dorosłych w celu łagodzenia uczucia zatkanego nosa przy przeziębieniu, zapaleniu zatok i zapaleniu oskrzeli, który nie zastępuje oceny lekarskiej w razie utrzymującej się gorączki lub duszności.
Dodać 3 do 5 kropli olejku kajeputowego do miski z gorącą wodą, przykryć głowę ręcznikiem i wdychać parę przez 5 do 10 minut z zamkniętymi oczami, powtarzając 2 do 3 razy dziennie w zależności od potrzeby. Inhalacji nie powinny wykonywać niemowlęta i małe dzieci ani osoby z astmą bez porady lekarza.
Masaż przy bólach mięśni
Mieszanka tradycyjnie stosowana w masażach w celu łagodzenia bólu mięśni, skurczów i napięć, wykorzystująca uczucie rozgrzania i kamforowy zapach olejku kajeputowego.
Rozcieńczyć 5 do 10 kropli olejku kajeputowego w 30 ml roślinnego oleju bazowego, takiego jak olej migdałowy lub kokosowy, i delikatnie masować bolesne miejsce 1 do 2 razy dziennie. Przed pierwszym użyciem warto przetestować mieszankę na niewielkim fragmencie skóry, a nigdy nie należy jej nakładać u niemowląt i małych dzieci, na uszkodzoną skórę ani w pobliżu oczu i błon śluzowych.
Okład na drobne podrażnienia skóry
Ciepły okład tradycyjnie stosowany na drobne podrażnienia skóry i ukąszenia owadów w celu miejscowego złagodzenia dyskomfortu.
Dodać 2 do 3 kropli olejku kajeputowego do szklanki ciepłej wody i dobrze wymieszać, zamoczyć czystą ściereczkę w roztworze, wycisnąć nadmiar i przyłożyć do zmienionego miejsca na 10 do 15 minut. Jeśli podrażnienie się nasili, pojawi się silne zaczerwienienie lub zmiana będzie wykazywać oznaki zakażenia, należy przerwać stosowanie okładu i skonsultować się ze specjalistą.
Powyższe preparaty opierają się na przekazach tradycyjnych i nie zastępują porady specjalisty. Przed jakimkolwiek zastosowaniem wewnętrznym zapoznaj się z przeciwwskazaniami i interakcjami opisanymi w tym artykule.
Powyższe preparaty opierają się na tradycyjnych przekazach i nie zastępują fachowej porady. Przed każdym zastosowaniem wewnętrznym należy zapoznać się z przeciwwskazaniami i interakcjami opisanymi w niniejszym artykule.
Powiązane terapie
Aromaterapia
W aromaterapii olejek kajeputowy jest ceniony za świeży, kamforowy zapach, który tradycja kojarzy z jasnością umysłu, energią i odświeżonym powietrzem, dlatego często używa się go w dyfuzorach i łączy z innymi olejkami w określonych mieszankach. W pomieszczeniach, w których przebywają niemowlęta, małe dzieci, kobiety w ciąży lub osoby z astmą, należy unikać dyfuzji albo stosować ją wyłącznie za poradą specjalisty, a urządzenie nie powinno pracować przez długi czas w zamkniętych pomieszczeniach.
Fitoterapia
Tradycyjna fitoterapia sięga po kajeput przede wszystkim przy dolegliwościach oddechowych i mięśniowo-szkieletowych, stosując napary z liści, którym tradycja przypisuje działanie wykrztuśne i przeciwzapalne. We współczesnej praktyce olejek eteryczny pojawia się głównie w preparatach do użytku zewnętrznego, takich jak maści i mazidła, stosowanych do miejscowego łagodzenia bólu i w pielęgnacji drobnych zmian skórnych, natomiast każdy preparat do użytku wewnętrznego powinien być stosowany pod kierunkiem specjalisty.
Przeciwwskazania i skutki uboczne
Przeciwwskazania
Olejek eteryczny kajeputowy (Melaleuca cajuputi) jest bogaty w 1,8-cyneol i jest toksyczny po spożyciu, dlatego poniższych ograniczeń należy przestrzegać bez wyjątku:
- Astma i padaczka: osoby z astmą lub padaczką powinny unikać olejku, chyba że lekarz zaleci inaczej, ponieważ 1,8-cyneol może wywołać napady.
- Ciąża i karmienie piersią: kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny unikać olejku kajeputowego, ponieważ brak rozstrzygających badań na temat jego bezpieczeństwa w czasie ciąży i karmienia piersią.
- Interakcja z lekami uspokajającymi: osoby przyjmujące leki uspokajające powinny unikać łączenia ich z kajeputem bez porady lekarza, ze względu na możliwość sumowania się działań, takich jak senność.
- Nakładanie nierozcieńczonego olejku na skórę i błony śluzowe: olejek może podrażniać skórę i błony śluzowe, gdy jest nakładany w postaci nierozcieńczonej, dlatego zawsze należy go rozcieńczać i trzymać z dala od oczu, nosa i ust.
- Niemowlęta i małe dzieci: u małych dzieci stosowanie olejku, nawet w niewielkich ilościach, niesie ryzyko drgawek i depresji oddechowej, dlatego nie wolno go stosować u niemowląt i małych dzieci ani nakładać czy wdychać w pobliżu twarzy, gdzie ryzyko skurczu oskrzeli jest największe. U starszych dzieci każde zastosowanie wymaga porady specjalisty.
- Spożycie i stosowanie wewnętrzne: olejek kajeputowy jest toksyczny po spożyciu, a skoncentrowane stosowanie wewnętrzne wymaga porady specjalisty; w razie przypadkowego połknięcia, zwłaszcza przez dziecko, należy natychmiast zwrócić się po pomoc ratunkową.
- Uczulenie na rośliny z rodziny Myrtaceae: osoby wrażliwe na inne rośliny mirtowate, takie jak eukaliptus i goździkowiec, powinny unikać stosowania kajeputu.
Ponieważ zatrucia u dzieci zdarzają się zwykle w wyniku przypadkowego połknięcia, buteleczka powinna być zawsze szczelnie zamknięta i przechowywana poza zasięgiem dzieci.
Skutki uboczne
- Nudności i wymioty: występują w razie przypadkowego połknięcia lub niewłaściwego stosowania wewnętrznego.
- Podrażnienie skóry i błon śluzowych: może wystąpić u osób o wrażliwej skórze, gdy olejek jest nakładany w postaci nierozcieńczonej lub stosowany w wysokich stężeniach.
- Reakcje alergiczne: objawy takie jak kontaktowe zapalenie skóry, wysypka lub skurcz oskrzeli u osób predysponowanych.
- Senność: opisywana przy bardzo wysokich dawkach lub gdy olejek łączy się z innymi środkami uspokajającymi.
- Zatrucie po spożyciu: olejek jest toksyczny po spożyciu, a u małych dzieci może prowadzić do drgawek i depresji oddechowej nawet w niewielkich ilościach.
Ciekawostki
Pochodzenie nazwy i historia
Nazwa kajeput wywodzi się od malajskiego „kayu putih”, co oznacza „białe drzewo” lub „białe drewno”, w nawiązaniu do jasnej, papierowatej kory rośliny. Olejek kajeputowy był przez długi czas ważnym towarem handlowym w Azji Południowo-Wschodniej, cenionym za właściwości lecznicze, a według przekazów historycznych trafił do medycyny zachodniej w XVII wieku i od tego czasu jest badany pod kątem różnych zastosowań.
Drzewo terenów podmokłych
Kajeput słynie ze zdolności do wzrostu na podmokłych gruntach, a badania z zakresu fizjologii roślin opisują go jako gatunek tolerujący zalewanie i analizują, jak drzewo zachowuje się, gdy korzenie znajdują się pod wodą i mają mało tlenu. Ta odporność, w połączeniu z zainteresowaniem gospodarczym olejkiem, przyczyniła się do powstania programów hodowlanych dla populacji uprawnych.
Zastosowanie w produktach komercyjnych
Poza zastosowaniem tradycyjnym olejek kajeputowy jest wykorzystywany przez przemysł farmaceutyczny w preparatach na przeziębienie, bóle mięśni i do antyseptyki, a także jako aromat w żywności i składnik zapachowy w mydłach i kosmetykach. W 2024 roku Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) opublikował ocenę bezpieczeństwa i skuteczności olejku kajeputowego jako dodatku paszowego dla wszystkich gatunków zwierząt, co świadczy o tym, że produkt krąży daleko poza medycyną tradycyjną.
Najczęściej zadawane pytania
Czym jest olejek kajeputowy?
Olejek kajeputowy to lotny olejek eteryczny pozyskiwany z liści i cienkich gałązek drzewa Melaleuca cajuputi, znany z intensywnego, kamforowego zapachu. Tradycja przypisuje mu działanie przeciwdrobnoustrojowe, przeciwzapalne i wykrztuśne, z których część zaobserwowano w badaniach laboratoryjnych, a stosuje się go w aromaterapii, fitoterapii i w preparatach przemysłu farmaceutycznego i kosmetycznego.
Do czego służy olejek kajeputowy?
Według tradycji olejek kajeputowy, zawsze rozcieńczony, stosuje się w celu łagodzenia bólów mięśni i stawów, w inhalacjach parowych u dorosłych z przeziębieniem i grypą oraz jako środek antyseptyczny na drobne rany i ukąszenia owadów. Używa się go także jako środka odstraszającego owady, ale zastosowania te opierają się głównie na przekazach tradycyjnych i wstępnych badaniach, bez mocnego potwierdzenia klinicznego.
Jakie są główne składniki olejku kajeputowego?
Głównym składnikiem olejku kajeputowego jest 1,8-cyneol, nazywany również eukaliptolem, który może stanowić do 60% składu, obok alfa-terpineolu, limonenu, pinenu i terpinenu. Literatura wiąże 1,8-cyneol z dużą częścią działań przypisywanych olejkowi, takich jak działanie przeciwdrobnoustrojowe i wykrztuśne, ale ten sam związek wiąże się z zagrożeniami dla małych dzieci oraz osób z astmą lub padaczką.
Czy kajeput jest bezpieczny dla dzieci?
Nie dla niemowląt i małych dzieci, u których stosowanie olejku, nawet w niewielkich ilościach, niesie ryzyko drgawek i depresji oddechowej, dlatego nie należy go używać w tej grupie wiekowej, zwłaszcza w pobliżu twarzy, gdzie istnieje też ryzyko skurczu oskrzeli. U starszych dzieci każde zastosowanie zależy od porady specjalisty, przy odpowiednim rozcieńczeniu i po wcześniejszym teście na niewielkim fragmencie skóry.
Czy olejek kajeputowy można przyjmować doustnie?
Nie bez porady specjalisty, ponieważ olejek kajeputowy jest bogaty w 1,8-cyneol i toksyczny po spożyciu, a jego połknięcie może wywołać nudności i wymioty oraz, u małych dzieci, drgawki i depresję oddechową. Skoncentrowane stosowanie wewnętrzne wymaga porady specjalisty, a każde przypadkowe połknięcie należy traktować jako stan nagły i natychmiast szukać pomocy medycznej.
Czy kobiety w ciąży i karmiące piersią mogą stosować kajeput?
Kobiety w ciąży i karmiące piersią powinny unikać olejku kajeputowego, ponieważ brak rozstrzygających badań na temat jego bezpieczeństwa w czasie ciąży i karmienia piersią. Zalecenie dotyczy zarówno nakładania na skórę, jak i inhalacji oraz dyfuzorów, a każdy wyjątek należy omówić z lekarzem prowadzącym.
Uwaga: ta treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady specjalisty. Przed zastosowaniem roślin leczniczych skonsultuj się z lekarzem lub fitoterapeutą, zwłaszcza w ciąży, w okresie karmienia piersią lub podczas przyjmowania leków.
Referencje i badania naukowe
Zobacz Wszystkie 11 Cytowanych Źródeł
Recenzowane Badania Naukowe (9)
- PMC2012 Abu Bakar A, et al. Evaluation of Melaleuca cajuputi (Family: Myrtaceae) Essential Oil in Aerosol Spray Cans against Dengue Vectors in Low Cost Housing Flats. J Arthropod Borne Dis. 2012.
- PMC2015 Al-Abd NM, et al. Antioxidant, antibacterial activity, and phytochemical characterization of Melaleuca cajuputi extract. BMC Complement Altern Med. 2015.
- PMC2020 Bua A, et al. „In vitro” activity of Melaleuca cajuputi against mycobacterial species. Nat Prod Res. 2020.
- PMC2024 EFSA Panel on Additives and Products or Substances used in Animal Feed (FEEDAP), et al. Safety and efficacy of a feed additive consisting of an essential oil derived from fresh leaves of Melaleuca cajuputi Maton & Sm. ex R. Powell and Melaleuca leucadendra (L.) L. (cajuput oil) for use in all animal species (FEFANA asbl). EFSA J. 2024.
- PMC2025 Isah M, et al. Chemical profiling and mechanistic insights into the antibacterial efficacy of Melaleuca cajuputi leaf extract. BMC Complement Med Ther. 2025.
- PMC2006 Kogawara S, et al. Photosynthesis and photoassimilate transport during root hypoxia in Melaleuca cajuputi, a flood-tolerant species, and in Eucalyptus camaldulensis, a moderately flood-tolerant species. Tree Physiol. 2006.
- PMC2021 Liang D, et al. Characterization of the complete chloroplast genome of Melaleuca cajuputi subsp. cumingiana (Myrtaceae). Mitochondrial DNA B Resour. 2021.
- PMC2003 Schimleck LR, et al. Near infrared spectroscopy for cost effective screening of foliar oil characteristics in a Melaleuca cajuputi breeding population. J Agric Food Chem. 2003.
- PMC2020 Xu WJ, et al. Cajuputones A-C, β-Triketone Flavanone Hybrids from the Branches and Leaves of Melaleuca cajuputi. Chem Biodivers. 2020.
Lektury Uzupełniające (2)
- 2013 Brophy JJ, Craven LA, Doran JC. Melaleucas: Their Botany, Essential Oils and Uses. Australian Centre for International Agricultural Research. 2013.
- 2004 Holliday I. Melaleucas: A Field and Garden Guide. 2. ed. Reed New Holland Publishers. 2004.
